Toegankelijkheid als voorwaarde voor patent in de zorg

De verlening van een patent moet afhankelijk worden van hoe toegankelijk het medicijn vervolgens is. Een voor sommigen onbetaalbaar medicijn krijgt geen patent meer. Deze maatregel houdt de zorg betaalbaar en laat farmaceuten zich richten op elke beurs om op termijn gevaarlijke tegenstellingen in de samenleving te voorkomen. Dit krachtige idee rolde uit een denksessie van Denktank Prospect.

Tijdens de denksessie “Generatie Y over zorg in 2040” van Denktank Prospect werden eerst twee presentaties gegeven. Oscar Dekker (bestuursvoorzitter GGZ) sprak over de verschillende perspectieven op de zorg die hij in zijn leven opdeed en eindigde met de aanbeveling aan generatie Y focus te zoeken en de gevoelens van onze generatie expliciet te maken. Pieter van Boheemen (open biotech, grassroot innovation in zorg) sprak vervolgens over de ongekende mogelijkheden die er nu al zijn en hoe weinig er in de traditionele zorg wordt geïnnoveerd. Hierna dachten twee groepen na over een droomscenario voor 2040 en twee groepen over een doemscenario. Vervolgens bepaalde elke groep hoe de route daar naartoe er uit gaat zien. De dromers versterkten het droombeeld en de doemers dachten na over hoe het doembeeld voorkomen kon worden.

Het doembeeld van mijn “groene” groep draaide uit op een wereld met scherpe tegenstellingen tussen haves en have-nots met onveiligheid voor iedereen als gevolg. We zagen een wereld waarin we de controle kwijt zijn: grote tekorten aan alles, ziekten de we moeilijk/niet kunnen stoppen, onbetaalbare zorg. Het onbetaalbaar worden van de zorg zet de solidariteit onder druk en kreeg onze focus. Vooruitgang in de farmacie blijkt steeds trager te gaan en/of steeds meer te kosten (Eroom’s Law). Conclusie: op enig moment komen er medicijnen in de wereld die voor gewone stervelingen (lange tijd) onbetaalbaar zullen zijn, met alle tegenstellingen tussen groepen tot gevolg.

Voortbouwend op de presentatie van Pieter die sprake over ‘open source‘ zorg, kwamen wij tot een nieuwe weg die ons weghoudt van onbetaalbare medicijnen. In onze ogen zou het verkrijgen van het patent op een medicijn afhankelijk moeten zijn van de toegankelijkheid van het medicijn. Wanneer een medicijn zo duur is dat het voor sommigen ontoegankelijk wordt, zagen wij het hele medicijn liever niet in de wereld komen. Een patent op een medicijn is daarmee in andere woorden afhankelijk van de maatschappelijke baten. Als een patent meer onheil dan geluk brengt, door bij te dragen aan tegenstellingen, wordt het niet verleend. De wereld is dan dus nog niet klaar voor het medicijn.

Het gevolg is dat de farmaceutische industrie zich zal richten op medische innovaties waar iedereen van kan profiteren, want dat zijn de innovaties waarop je wel een patent kunt krijgen. Het is dus ook niet zo dat er in deze visie geen onderzoek meer wordt gedaan. Het onderzoek zal zich alleen focussen op innovaties waar iedereen van profiteert.

Wat ik mijzelf dan natuurlijk vraag is: hoe liberaal is dit nieuwe pad? Een patent is een door mensen gemaakt monopolie. Met vrijheid heeft dat dus al weinig te maken. Daarbij denk ik dat het vanuit een sociaal contract idee moeilijk voorstelbaar is dat iemand er mee instemt monopolies in het leven te roepen waar zij zelf niet van zal profiteren (omdat het te duur wordt). Deze liberaal meent dat wanneer regels ten koste gaan van maatschappelijke welvaart, die regels overboord moeten.

Advertisements

Vergrijzingstsunami: of valt het allemaal wel mee?

Een meerderheid in de Tweede Kamer wil van het Spaarfonds AOW, dat geen spaarfonds is, af: nu.nl. Volgens Professor Jacobs (EUR, CPB, Netspar) is de burger misleid, is er niet gespaard voor de oude dag van de Nederlander en laten maatregelen om het tij te keren te lang op zich wachten. Er staat ons een hoop ellende te wachten in de toekomst als we clubs als Netspar, de pensioendeskundigen van Nederland, moeten geloven.

Deskundigen klakkeloos geloven, zeker als ze zich in clubs gaan organiseren, is voor mij niet vanzelfsprekend. Hoe bewust is men zich van groupthink, een groepsproces waarin zelfkritiek verdampt? Ik geloof ook heus dat het sommetje oplossen als Nederland verder vergrijst niet makkelijk wordt. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden. De sommen van onderzoekers als Jacobs maken inzichtelijk dat we nu grote beloftes gedaan hebben. Diezelfde sommen kunnen ons echter niet voorschrijven hoe wij aan onze beloftes gaan voldoen.

Moet de pensioenleeftijd omhoog? Nee. Moet de pensioenuitkering omlaag? Nee. Niets moet. We zijn de jungle uitgewandeld om ons lot in eigen hand te nemen en dat is het enige dat ‘moet’. Misschien dat we na uitgebreid afwegen er voor kiezen om die maatregelen te nemen en ik kan ook toelichten waarom die dingen niet ‘moeten’.

Er zou niet gespaard zijn voor de vergrijzingsgolf. Dat is pertinent onjuist. De Nederlandse staatsschuld kan met gemak verdubbelen zonder al te veel pijn. Die ruimte zie ik als spaarpot en kan heel wat AOW van betaald worden. De ruimte die daar nog ligt is de eerste reden om niet van ‘moeten’ te hoeven spreken.

De tweede reden is dat de arbeidsproductiviteit nog steeds stijgt. We worden nog steeds rijker. Als wij met elkaar afspreken dat we die toenemende welvaart aan onze ouders overdragen voor hun oude dag, dan doen we dat. Hoezo de leeftijd ‘moet’ omhoog, als wij gewoon meer geld bij elkaar brengen?

Het is in mijn ogen de taak van de economische wetenschap om knelpunten in de huidige organisatie van de economie aan te wijzen. Knelpunten aanwijzen is nodig om vervolgens een keuze te kunnen maken om deze op te lossen. Economen kunnen niet voorschrijven wat er moet gebeuren en slechts binnen grenzen aangeven wat de kosten en baten van gekozen maatregelen zijn.

De uiteindelijke keuze hoe we de vergrijzing gaan betalen is een politieke keuze die in ultimo bij de kiezer ligt. Niet exclusief bij de economische wetenschap.