Groene groei, bbp, welvaart en Ricardo

In de notitie Groene groei en welvaart: een conceptueel denkkader wordt door het CPB “geconcludeerd dat veel milieubeleid een remmende werking heeft op de groei van de economie op de korte termijn.” Daar valt op af te dingen als er rekening gehouden wordt met de impact van toekomstige maatschappelijke kosten. De CPB conclusie is onderbouwd met een conceptuele analyse van het versnellen van de introductie van een, privaat onrendabel maar maatschappelijk rendabel, nieuwe (groene) techniek met subsidies. Het CPB doet dit met figuren als deze:

cpb_groenegroei_figuur33

De subsidies in bovenstaand figuur zorgen voor een snellere introductie van de nieuwe (groene) techniek. Dit kost volgens het CPB in het begin BBP én welvaart. Kort gezegd gaat het op korte termijn ten koste van BBP omdat subsidies verstorend werken. Het gaat aanvankelijk ten koste van welvaart omdat de subsidie gestoken wordt in iets dat nu nog niet rendabel is, maar wel geld kost dat niet naar iets anders kan.

Plausibel verhaal tot dusver, maar de conclusie dat beleid gericht op de snellere introductie van nieuwe (groene) technieken op korte termijn vaak moet leiden tot een kleinere economie en lagere welvaart ten opzichte van niets-doen is te kort door de bocht. Er is namelijk zoiets als Ricardiaanse equivalentie, wat staat voor het idee dat economische actoren (consumenten en bedrijven) anticiperen op toekomstige belastingen. Voor consumenten is dit twijfelachtig, bijvoorbeeld door budgetrestricties. Voor bedrijven is dit een geaccepteerde aanname, wat bijvoorbeeld betekent dat bedrijven naar verwachting meteen gaan bezuinigen als zij belastingverhogingen voorzien. Voor de netto werkgelegenheidseffecten van het Energieakkoord is er bijvoorbeeld rekening mee gehouden dat bedrijven inderdaad anticiperen op toekomstige heffingen en die toekomstige heffingen dus bij bedrijven andere investeringen en bestedingen verdringen.

Het idee van Ricardiaanse equivalentie zou in het geval van groene groei betekenen dat bedrijven nu al rekening houden met de in de toekomst te heffen belastingen om de gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan. In Nederland zullen bijvoorbeeld dijken verhoogd moeten worden als de zeespiegel stijgt. Die toekomstige maatschappelijke kosten worden uiteindelijk (deels) omgeslagen naar bedrijven, via vennootschapsbelasting en/of belasting op de personeelsbeloning. Als door gevoerd beleid een groene techniek eerder beschikbaar komt en zo de toekomstige maatschappelijke kosten lager uitvallen, kunnen belastingen (in de toekomst) omlaag. Dit betekent voor bedrijven meteen meer loon- en investeringsruimte wat positief is voor de omvang van de economie, en de welvaart als afgeleide daarvan. Met andere woorden kan een uitgesproken inzet op het sneller dichtbij brengen van technieken die ellende later voorkomen onmiddellijk positief uitwerken op de economie én welvaart.

Toegankelijkheid als voorwaarde voor patent in de zorg

De verlening van een patent moet afhankelijk worden van hoe toegankelijk het medicijn vervolgens is. Een voor sommigen onbetaalbaar medicijn krijgt geen patent meer. Deze maatregel houdt de zorg betaalbaar en laat farmaceuten zich richten op elke beurs om op termijn gevaarlijke tegenstellingen in de samenleving te voorkomen. Dit krachtige idee rolde uit een denksessie van Denktank Prospect.

Tijdens de denksessie “Generatie Y over zorg in 2040” van Denktank Prospect werden eerst twee presentaties gegeven. Oscar Dekker (bestuursvoorzitter GGZ) sprak over de verschillende perspectieven op de zorg die hij in zijn leven opdeed en eindigde met de aanbeveling aan generatie Y focus te zoeken en de gevoelens van onze generatie expliciet te maken. Pieter van Boheemen (open biotech, grassroot innovation in zorg) sprak vervolgens over de ongekende mogelijkheden die er nu al zijn en hoe weinig er in de traditionele zorg wordt geïnnoveerd. Hierna dachten twee groepen na over een droomscenario voor 2040 en twee groepen over een doemscenario. Vervolgens bepaalde elke groep hoe de route daar naartoe er uit gaat zien. De dromers versterkten het droombeeld en de doemers dachten na over hoe het doembeeld voorkomen kon worden.

Het doembeeld van mijn “groene” groep draaide uit op een wereld met scherpe tegenstellingen tussen haves en have-nots met onveiligheid voor iedereen als gevolg. We zagen een wereld waarin we de controle kwijt zijn: grote tekorten aan alles, ziekten de we moeilijk/niet kunnen stoppen, onbetaalbare zorg. Het onbetaalbaar worden van de zorg zet de solidariteit onder druk en kreeg onze focus. Vooruitgang in de farmacie blijkt steeds trager te gaan en/of steeds meer te kosten (Eroom’s Law). Conclusie: op enig moment komen er medicijnen in de wereld die voor gewone stervelingen (lange tijd) onbetaalbaar zullen zijn, met alle tegenstellingen tussen groepen tot gevolg.

Voortbouwend op de presentatie van Pieter die sprake over ‘open source‘ zorg, kwamen wij tot een nieuwe weg die ons weghoudt van onbetaalbare medicijnen. In onze ogen zou het verkrijgen van het patent op een medicijn afhankelijk moeten zijn van de toegankelijkheid van het medicijn. Wanneer een medicijn zo duur is dat het voor sommigen ontoegankelijk wordt, zagen wij het hele medicijn liever niet in de wereld komen. Een patent op een medicijn is daarmee in andere woorden afhankelijk van de maatschappelijke baten. Als een patent meer onheil dan geluk brengt, door bij te dragen aan tegenstellingen, wordt het niet verleend. De wereld is dan dus nog niet klaar voor het medicijn.

Het gevolg is dat de farmaceutische industrie zich zal richten op medische innovaties waar iedereen van kan profiteren, want dat zijn de innovaties waarop je wel een patent kunt krijgen. Het is dus ook niet zo dat er in deze visie geen onderzoek meer wordt gedaan. Het onderzoek zal zich alleen focussen op innovaties waar iedereen van profiteert.

Wat ik mijzelf dan natuurlijk vraag is: hoe liberaal is dit nieuwe pad? Een patent is een door mensen gemaakt monopolie. Met vrijheid heeft dat dus al weinig te maken. Daarbij denk ik dat het vanuit een sociaal contract idee moeilijk voorstelbaar is dat iemand er mee instemt monopolies in het leven te roepen waar zij zelf niet van zal profiteren (omdat het te duur wordt). Deze liberaal meent dat wanneer regels ten koste gaan van maatschappelijke welvaart, die regels overboord moeten.

Verjaring

Eind november gingen geluiden op in de Tweede Kamer om de verjaring van zware geweldsmisdrijven af te schaffen: nrc.nl. Verjaring betreft hier dus het strafrecht; wanneer de verjaringstermijn is verstreken kan er geen strafvordering meer ingesteld worden naar aanleiding van een strafbaar feit. In andere woorden: iemand gaat vrijuit met het verstrijken van voldoende tijd.

Nieuwe forensische methoden maken het mogelijk om meer dan vroeger zogeheten ‘cold cases’ alsnog op te lossen. Misdrijven die jarenlang door onvoldoende bewijs niet opgelost konden worden, zijn nu met nieuwe technieken alsnog op te lossen. Dat heeft minder zin, als de gevonden dader door verjaring niet meer gestraft kan worden.

In 2006 werd al geregeld dat bijvoorbeeld voor moord geen verjaring meer optreedt. Daar is in eerste instantie weinig tegen. Technologische vooruitgang vereist herziening van bestaande regelingen. Wel moeten we altijd kritisch blijven over hoe ver we gaan en waarom we tot wijziging over gaan. Is dit bijvoorbeeld ook een achterdeur om het misbruik in de kerk weer strafbaar te krijgen? Wijziging vanwege anekdotische gebeurtenissen, hoe begrijpelijk ook, vind ik niet gewenst. Wat in redelijkheid forensisch nog strafbaar kan zijn, moet dat zijn, en niet omdat we er nu achter komen dat sommige zaken nogal ongelegen verjaard zijn.

Inzicht in type 1 en type 2 fouten is bij het afschaffen van verjaring van belang. De verjaring van een delict betekent namelijk dat niet alleen de dader niet meer vervolgd kan worden, maar ook dat een onschuldige niet meer vervolgd kan worden. Dat lijkt mij een relevant aspect bij delicten van 20+ jaar geleden. Een type 1 fout treedt op in het strafrecht wanneer een onschuldig iemand veroordeeld wordt. Dat is niet te voorkomen, zoals ook wel blijkt uit de portie die we de laatste tijd gehad hebben: Ina Post, Lucia de Berk en anderen.

Technologische vooruitgang en nieuwe inzichten hebben bijgedragen aan deze ontdekkingen van opgesloten onschuldigen. We mogen dus ook verwachten dat in de toekomst het minder vaak voor komt dat een onschuldige veroordeeld wordt. De vraag die ik mezelf stel is of deze verworvenheid niet meer dan teniet wordt gedaan door te morrelen aan de verjaringstermijnen. Getuigen zijn al slecht te vertrouwen, laat staan 20+ jaar na dato. De kans op fouten neemt daar toe, hoe graag we ook een misdadiger straffen. Oprekking, of zelfs afschaffing, van verjaring is niet per definitie verkeerd. Wel moeten we met elkaar kritisch blijven ten aanzien van hoeveel opgesloten onschuldigen we accepteren, want die gaan er weer meer komen met de (gedeeltelijke) afschaffing van verjaring.

Verdieping: Type I and Type II Errors – Making Mistakes in the Justice System

Van Ubuntu, SurfNet, een EeePC en Sweex WiFi

Wat nu volgt zal grotendeels een verhaal behelzen over hoe je een dag kunt besteden aan het werkend krijgen van een draadloze internetverbinding. Hoezo dat? Een paar weken geleden heb ik een Eee PC (een netbook) gekocht. Leuk dingetje en de grap is nu natuurlijk bijvoorbeeld om zoveel als mogelijk internettoegang te hebben via dat ding.

Een bescheiden puntje van de orde is dat ik op mijn Eee PC alleen een GNU/Linux distributie draai: Ubuntu Eee (een fork van Ubuntu). Sommige dingen die in Windows zo makkelijk zijn, zijn in Ubuntu net even anders. Zo kan ik bijvoorbeeld de software van mijn mobiele telefoon niet draaien op mijn Eee PC. De SecureW2 client van SURFnet om verbinding te maken met internet werkt evenmin in Ubuntu.

Internettoegangsmogelijkheden op mijn Eee PC dus

Bij mijn ouders is het simpel: daar heb ik de WiFi optie van de Experia Box open gezet, beetje goochelen met de instellingen (SSID en paswoord) op de Eee PC en het werkt.

In de trein heb ik ook al een oplossing: ik heb op mijn telefoon ook een internetbundel, dus knoop deze met USB aan de Eee PC en zet een paar USB instellingen van de telefoon goed en ik kan op internet met mijn netbook.

Uiteraard begint daarna het geklier. Omdat ik wist dat ik een Ubuntu versie op mijn netbook wilde hebben heb ik ook Ubuntu op mijn desktop hier in Rotterdam geïnstalleerd. Als bewoner van een Stadswonen flat heb ik de mogelijkheid om via Kennisglas gratis verbinding te maken met SURFnet. Zodra je aan het SURFnet netwerk geknoopt zit kun je internetten. Je verbindt je computer met de UTP aansluiting, in Windows download je even de SecureW2 client, typt je gebruikersnaam en wachtwoord (welke je ook op de universiteit gebruikt) in en het werkt. Simpel.

Maar ik wil niet alleen in Windows kunnen internetten op mijn desktop, maar ook in Ubuntu. En SecureW2 werkt daar niet. Na lang en driftig gezoek vond ik dat ik met wpa_supplicant (een Ubuntu ‘programma’) en de juiste instellingen op internet kon komen. En dat is inderdaad het geval, en beter is zelfs dat ik niet eens de kabel in en uit de pc hoef te halen zoals in Windows…

OK! Ik heb nu internet op mijn desktop, maar nog niet op mijn netbook als ik hier op mijn kamer in Rotterdam ben. Daarom heb ik vanmiddag een starterspakketje voor een draadloos netwerk gekocht. Maar uiteraard heeft een simpele draadloze router niet het verstand om SecureW2 te downloaden en zichzelf even aan SURFnet te knopen. En dan wordt het dus verre van “simpel”.

Ik heb stevig zitten zoeken en neuzen op internet en er worden opties gesuggereerd als het flashen van je router met een ander besturingssysteem en dan met de juiste uitbreidingen te zorgen dat de boel gaat werken. Een enkele blik op mijn simpele draadloze router leerde mij dat ik dat maar niet moest gaan proberen, want dat zou hij zeer hoogstwaarschijnlijk niet aankunnen.

Nu wil het toeval dat mijn desktop (met Ubuntu nog steeds) beschikt over een LAN-poort op het moederbord en ook nog een op een PCI-kaart. En twee LAN-poorten is in dit geval feest. Je kunt dan het Linux programma Firestarter downloaden, dat eigenlijk geldt als firewall. Het programma kan echter ook regelen dat het binnenkomende internet via een van de LAN-poorten doorgegeven wordt via een andere LAN-poort. Zoals gezegd heb ik internet op mijn desktop en twee LAN-poorten dus doorgeven moet lukken, zeker met een programma als hulp.

Dus, ik heb de heldere uitleg op de Firestarter website gevolgd voor de instellingen op de desktop pc. Daarna heb ik de instellingen op de draadloze router moeten aanpassen. Het aanvragen van een IP-adres via DHCP was te veel gevraagd van mijn starterspakket, maar als ik een statisch adres opgeef (ik kauw voor wat de router moet doen) dan heb ik opeens zowaar draadloos internet op mijn netbook!

Dat kost je dan een middag, maar als het dan werkt is het dat wel waard. Enige wat jammer is, is dat mijn desktop aan moet staan als ik draadloos wil kunnen internetten op mijn netbook. Maar goed, dat is ook geen ramp natuurlijk. Een ander intelligent antwoord kon ik anders ook niet vinden op de nogal omslachtige manier om op SURFnet in te loggen dus ik ben dik tevreden. Misschien dat en passant iemand anders ook nog wat heeft aan de webbronnen die ik gevonden heb. Doe er je dus voordeel mee als je ook met Ubuntu, SurfNet, een EeePC en Sweex WiFi of iets in die trant aan het hannesen bent.