Behoud overheidsrol ontwikkelingssamenwerking

NPQ: Worrying about Billionaire Philanthropy

…as public systems become more resource-starved and a greater than ever amount of the [USA]’s wealth is concentrated among the very rich, the question of who sets public system priorities is of growing concern.

Naar analogie ben ik evenmin voor een forse bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking. De vruchten van liefdadigheid consumeren we niet zelf, dus wordt een slechte ‘prijs-kwaliteit’-verhouding niet afgestraft. Ongelukkige situaties als met Foster Parent’s Plan en Pink Ribbon zullen alleen maar vaker voorkomen als de overheid zich op dit terrein terugtrekt.

VVD programma besproken

Mijn politiek voorkeur is geen groot geheim, en ik vind het wel aardig om eens de beknopte verkiezingspunten van de VVD door te lopen.

Bezuinigingen

* De VVD wil een kleinere staat met een kwart minder politici, halvering van het aantal ministers en veel minder ambtenaren. Dit levert 4 miljard euro op in 2015, oplopend naar ruim 6 miljard in 2020.
* De VVD wil uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking en de afdracht aan de Europese Unie halveren. In 2015 bespaart dit 4,5 miljard euro belastinggeld, oplopend naar 5,5 miljard in 2020.
* De VVD wil de kansloze immigratie tot nul beperken en stoppen met inburgeringssubsidies. Immigranten moeten voor werk en niet voor de uitkering naar Nederland komen, dus de eerste tien jaar in Nederland krijgen zij geen uitkering. Dit levert 0,5 miljard euro op in 2015, oplopend naar een kleine 2 miljard in 2020.
* In de sociale zekerheid wordt de re-integratiebureaucratie beperkt en alleen écht jong gehandicapten krijgen een uitkering. De WW wordt korter, maar de eerste maanden hoger. Dit leidt in 2015 tot 4 miljard euro besparingen, oplopend tot 9 miljard in 2020.

Minder ministers en minder ambtenaren is een terugkerend punt natuurlijk. In mijn ogen is dat alleen mogelijk als de overheid ook daadwerkelijk minder gaat doen. De indruk dat je met het modewoord ‘efficiencyslagen’ miljarden kunt bezuinigen vind ik niet realistisch. Minder ambtenaren leidt te vaak tot de inhuur van ‘consultants’ en die zijn bepaald niet goedkoper.

Minder geld naar EU en ontwikkelingssamenwerking ben ik niet bijzonder enthousiast over. De bijdrage aan de EU zou inderdaad eerlijker kunnen, maar wat betreft ontwikkelingssamenwerking vind ik dat we ons aan internationale afspraken moeten houden. Dat anderen dat niet doen, is voor mij geen reden om het dan ook maar niet te doen. Afspraken maken en nakomen betaalt zich ook uit, en slimme inzet van ontwikkelingshulp kan het Nederlandse bedrijfsleven ook van profiteren

Ook ben ik niet enthousiast over de negatieve houding ten opzichte van immigranten. Ja, ik ben het er mee eens dat mensen hier niet voor een uitkering horen te komen. Ik vind daarentegen ook dat als je bijdraagt aan sociale verzekeringen, dat je er ook van hoort te profiteren als dat zo uitkomt. Onderzoek eens, zoals bij de AOW, of je rechten kunt opbouwen als immigrant en op basis daarvan uitkering krijgt. Tien jaar sowieso niets is mij te gortig, en lijkt mij oneerlijk ten opzichte van Nederlandse uitvreters.

Beperking van de sociale kant van de arbeidsmarkt (WW etc.) vereist in mijn ogen dat ook iets aan het ontslagrecht wordt gedaan. Als ik minder WW krijg, moet het een toekomstige werkgever ook gemakkelijker gemaakt worden om mij aan te nemen en te houden. Nu blokkeert het ontslagrecht het aannemen van personeel, want wanneer kun je pas weer van iemand af is maar de vraag. Alleen bezuinigen op WW en degenen die, soms enkel met mazzel, hun baan behouden ontzien, is onvoldoende: het ontslagrecht moet ook soepeler.

Investeringen

* De VVD investeert in veiligheid door méér blauw op straat: 3.500 agenten extra, ook op het platteland.
* De VVD investeert jaarlijks 500 miljoen euro in extra wegen en een forse uitbreiding van het spoorwegennet.
* De VVD investeert 2,5 miljard euro in de kwaliteit van het onderwijs waarmee deze een stevige impuls krijgt.

Zondermeer goede punten lijkt mij. Forse uitbreiding van het spoorwegennet lijkt mij in Nederland de aangewezen manier om woon-werk verkeer mogelijk te houden. Het Nederlandse net schijnt aan de capaciteitsgrenzen te zitten, dus uitbreiding van de infrastructuur is een uitermate verstandig plan. Daarnaast vind ik dat onderwijs erg belangrijk is om sociale verschillen te beperken. Waar sommigen denken dat je met kleptocratentaksen alles oplost, zal een verstandig mens erkennen dat de economie waarin wij leven capaciteiten beloont. Daar is geen progressieve belasting tegen opgewassen. Met dat gegeven moet je dus proberen de capaciteiten van iedereen te maximaliseren, want daarmee bereik je echte nivellering. Investeren in het onderwijs is daarvoor in mijn ogen een geschikt middel, en effectiever en socialer dan even een uitkering of toptarief optrekken.

Vernieuwingen

* Op basisscholen krijgen kinderen weer les in d’s en t’s, de kwaliteit van het vakonderwijs moet omhoog en de VVD wil meer academici voor de klas.
* De VVD kiest voor betaalbare zorg van betere kwaliteit en dichter bij huis.
* Werken en ondernemen moet weer lonen, daarom verlaagt de VVD de belastingen.

Zo beschreven houdt het nog niet veel in. In hoeverre deze wensen betaald kunnen worden vraag ik me af. Wel deel ik de mening dat als wij vinden dat de kwaliteit van het onderwijs en de zorg omhoog moet we in allerlei opzichten daar ook voor moeten willen betalen: meer investeren en betere arbeidsvoorwaarden voor onderwijzers en zorgverleners. Belastingverlaging zou in mijn ogen moeten kunnen, maar lijkt mij niet strikt nodig. Zeker niet als de hypotheekrenteaftrek bijvoorbeeld in stand blijft. Belastingverlaging in de laagste schijf zou ik wel interessant vinden om te proberen ook laaggeschoolden maximaal aan werk te helpen.

Wat wil de VVD niet?

* De VVD wil niet tornen aan de hypotheekrenteaftrek (de overdrachtsbelasting willen we wél aanpakken).
* De VVD wil direct stoppen met de kilometerheffing.
* De VVD wil de Bosbelasting (inkomensafhankelijke ouderenbelasting) afschaffen.

Het gedachtenexperiment dat ik altijd doe bij de hypotheekrenteaftrek is of je het zou invoeren als het er nog niet was: nee. Het verstoort de markt niet zozeer, maar het is wel een bizarre manier van rondpompen van geld. Ik zou het willen afschaffen, en niet omdat de rijken bevoordeeld worden (dat valt reuze mee), maar omdat het een ondoelmatig vreemd fiscaal vehikel is.

Zeker de spitsheffing was een interessante mogelijkheid om efficienter gebruik te gaan maken van het wegennet. Nu waren de Nederlandse ambities weer over de top, maar beter onderzoeken of er niet toch wat meer prijsdifferentiatie kan komen op de weg zou ik niet zo tegen willen zijn als de VVD nu. Ik zie meer kansen voor de economie, dan bedreigingen rond dit dossier.

Over de Bosbelasting heb ik niet echt een mening. Volgens mij heeft niemand daar echt onwijs veel pijn van, dus waarom die fiscalisering van de AOW er af moet zie ik niet zo. Zeker niet omdat die groep naar het nu lijkt eerder met pensioen heeft kunnen gaan dan toekomstige generaties.

Haïti en het economische begrip ‘verdringing’

Minister Koenders heeft Ontwikkelingssamenwerking, en daarmee de Rijksoverheid, neergezet als een barmhartige partij door het ingezamelde geld op 555 te verdubbelen. Het staat buiten twijfel dat wat er in Haïti gebeurd is een verschrikkelijke gebeurtenis is en dat hulp geboden is. Dit blog schrijf ik voor een deel om mijn kritische economische blik op zaken te werpen, wat wellicht door sommigen als cynisch ervaren kan worden. Ik hoop dat de vragen die ik hierna noem niet als zodanig opgevat worden.

Allereerst vraag ik me af wat Koenders gedaan zou hebben als er geen geld opgehaald zou zijn. Wat zou de Minister dan gedaan hebben? Niets? Dat geloof ik niet. Van het geld dat Koenders toevoegt, hoeveel is daarvan nou echt ‘extra’ door deze verdubbeling? Sterker nog: stel nu dat men van mening zou zijn dat het bedrag eigenlijk te hoog is. Wat weerhoudt Ontwikkelingssamenwerking ervan om op andere gebieden de Samenwerkende Hulporganisaties (SHO) te korten? En zelfs als dit allemaal echt ‘extra’ is… Aan het eind van het jaar moet ook Koenders zijn begroting sluitend maken, dus dan is de vraag ten koste van wie deze ‘extra’ hulp voor Haïti gaat.

In bredere zin kan ook over dit onderwerp gespeculeerd worden. Ten eerste moet je jezelf afvragen of het wenselijk is dat goede doelen aan een popularity contests meedoen. Hoe weet je dan zeker dat het geld terecht komt op de plek waar het het meest nodig is? En wat gebeurt er vervolgens met een populair doel? Wat zou de overheid, en andere instituties als loterijen er van weerhouden om een goed doel dat toch al veel geld ophaalt te passeren ten faveure van een ander goed doel?

Bovenstaande soort vragen hangen allemaal aan het economische begrip ‘verdringing’. Net zoals dat overheidsuitgaven particuliere uitgaven van de markt kunnen drukken, kan dat andersom ook. Ik zie geen enkele reden waarom de al bestaande particuliere steun voor bepaalde doelen geen (onbewuste) overweging zou zijn bij het vaststellen van subsidiebesluiten. Uiteraard geeft een sterke mate van particuliere steun een signaal wat de maatschappij belangrijk vindt, maar het geeft ook een signaal waar misschien niet meer zo veel overheidsgeld bij hoeft.

Om een gerelateerd voorbeeld te geven: het geld ingezameld op 555 voor de tsunamislachtoffers kwam niet op, en wordt nu elders ingezet. Hogere instanties gaan klaarblijkelijk uiteindelijk toch wel met geld schuiven als particulieren ‘te veel’ steun aan een goed doel geven.

Los van of er geld aan de strijkstok blijft hangen, waarvan ik vind dat zoiets altijd maar makkelijk gezegd wordt, mag wel de vraag gesteld worden in hoeverre een gedoneerde euro daadwerkelijk een ‘extra’ euro is. Als andere instanties als de overheid ten gevolge van privaat gedoneerde euro’s subsidies terugschroeven of verschuiven kan het netto effect van een donatie nog wel eens fors tegenvallen. Sterker nog: wie weet zeker dat het overheidsbudget voor bijvoorbeeld dit soort rampen niet impliciet uitgaat van particuliere donaties?

Overigens had gezien het politieke nieuws het aansnijden van het proces Wilders ook voor de hand liggen, maar dat heb ik al genoeg gedaan, zie: (1), (2), (3) en (4).