Pensioenen verdrukken lonen: een hypothese (2)

De bezittingen van pensioenfondsen nemen sterk toe sinds begin deze eeuw. Deze reeks stelt de vraag of deze enorme kapitaalaanwas de lonen verdringt. In dit tweede deel bespreek ik marktwaarde in relatie tot andere waarderingen. De andere delen gaan in op economisch gedrag en de productiefunctie.

Marktwaarde en andere waarden

Ook de marktwaarde van Nederlandse ondernemingen is hard gestegen: de waarde van alle uitstaande aandelen in Nederland verviervoudigde bijna zelfs. Een nog krachtiger stijging dan de toename van de bezittingen van pensioenfondsen.

Deze waardestijging komt bij lange na niet zo sterk naar voren in de niet-financiële activa van Nederlandse ondernemingen. Daar kwam tussen 1999 en 2016 circa de helft bij. Uiteraard kunnen bedrijven meer dan vroeger bezittingen hebben die niet op de balans staan maar wel waarde hebben. Een opgebouwd merk is daarvan een voorbeeld.

Hetzelfde beeld rijst wanneer gekeken wordt naar de kapitaalgoederenvoorraad. “Kapitaalgoederen zijn geproduceerde materiële of immateriële activa die langer dan een jaar in het productieproces worden gebruikt. Voorbeelden zijn gebouwen, machines, vervoermiddelen, software en dergelijke.” (CBS)

De relatieve toename van de marktwaarde van aandelen in Nederlandse ondernemingen ten opzichte van andere waarderingen kan door veel veroorzaakt zijn. Wellicht zijn ondernemingen sinds 1999 “slimmer” gefinancierd waardoor het rendement op de aandelen hoger is, en ze daardoor meer waard zijn. Zoals gezegd, kan het ook komen doordat bezittingen die niet op de balans horen, zoals merken, belangrijker zijn dan vroeger. Misschien zijn bedrijven gewoon winstgevender, en is hun waarde ten opzichte van hun activa dus nu hoger. En de rente op obligaties en spaarrekeningen is laag. Wellicht is de rendementseis op aandelen bij meer marktdeelnemers dan pensioenfondsen lager dan vroeger. Dat laatste heeft als gevolg dat kopers meer bereid zijn te betalen voor dezelfde verwachte kasstroom (zoals dividend).

De verklaring, die als rode draad door deze reeks loopt, is dat er (daarnaast) zoveel kapitaal een bestemming zoekt, dat de marktwaardering veel hoger ligt dan de balanswaarde van de onderliggende niet-financiële activa. Dit kan werken omdat arbeid, kennelijk onder druk van zoveel kapitaal, met een kleiner aandeel in het vergaarde inkomen genoegen moet nemen.

Advertisements

Spoedcursus economische crisis

In een paar woorden is deze crisis natuurlijk niet uit te leggen, maar een eerste aanzet geeft deze cartoon, die al enige tijd geleden in de Wall Street Journal verscheen, wel.

Wall Street: Who knew?

Een andere bekende uitleg die op het net circuleert is The Subprime Primer: link.

Kortom: een aantal mensen hebben er een puinhoop van gemaakt door risico’s, en daarmee rendementen, veel te rooskleurig voor te spiegelen. Daardoor hebben ontelbaar veel andere mensen verkeerde investeringsbeslissingen genomen wat in gewone mensentaal zoveel betekent als dat er geld is weggegooid.

Zijn we dus toe aan een stevige dosis socialisme om iedereen weer met de voeten aan de grond te krijgen? Weg met de inkomensverschillen, niks geen bonussen en gewoon een baan krijgen ook al heb je niks te doen in die baan. Onze premier meende onder zijn collega christen-democraten van niet: link.

‘Het is fout te denken dat een sterkere staat de oplossing is. Socialisten die dat zeggen, zijn vergeten waar dat toe leidt,’ zei premier Jan Peter Balkenende (CDA) in Warschau bij het grootste verkiezingscongres van de Europese christendemocratische partij ooit.

Nu zou ik niet zo ver willen gaan om maar gelijk te gaan waarschuwen voor het rode gevaar. Wat voor mij wel van belang is te wijzen op de zeer belangrijke ‘ceteris paribus‘-aanname uit de economie. Mensen kijken op dit moment te veel naar wat ze hadden op de top van de bubbel. Maar dat is niet eerlijk. Als je kwaad bent op bankiers en verzekeraars dat ze jou een bubbel hebben aangedaan moet je ook eerlijk zijn. Zo rijk als je tijdens de bubbel leek, ben je in het echt nooit geweest. Zou je het kapitalisme in het geheel opzij zetten dan moet je nog realistischer zijn. Het is heel waarschijnlijk dat we dan niet eens bij benadering zo rijk geweest zouden zijn als nu, zelfs nadat de boel ingeklapt is.

Lucas merkte ten aanzien van perfecte stabilisatie van de economie, een planeconomie zou daar een extreme vorm van zijn, op dat wanneer laissez-faire ook maar een beetje extra groei oplevert dat al heel snel zulke welvaartsverbetering oplevert dat enige volatiliteit al gauw verkozen moet worden boven perfecte stabilisatie. Niet dat ik dat resultaat hier een-op-een toe mag passen, maar de ratio is ook hier steekhoudend. Je kunt wel heel afkeurend staan tegenover al die toffe figuren in té dure pakken die in jouw ogen te veel geld kregen voor het wegmaken van geld, maar zo werkt het natuurlijk niet. Hun werk (of dat van hun voorgangers om mijn part) heeft ons wel de huidige welvaart gebracht. Een welvaartsniveau waarvan het maar de vraag is of dat zonder het nemen van risico’s bereikt was.

Meer gelijkheid is prima en nastrevenswaardig. Blunders van deze proportie zijn fout en moeten we voorkomen. Maar om de hele economie opeens naar aanleiding van deze gebeurtenissen veel strakker te gaan aanlijnen lijkt mij niet verstandig. Allen gelijk is prima, maar niet als dat allen arm betekent.

Hoogervorst weet het beter: kabinet oppassen niet te veel lenen

AFM: kabinet moet niet te veel lenen

Mooie teksten van Hoogervorst, maar ik ben niet overtuigd.

Zoals bekend heeft Nederland onder andere een bank gekocht met de geïnvesteerde miljarden. Het geld is niet weg. Enige punt is dat degenen die die bank verkocht hebben niet dat geld gelijk over de balk mogen smijten. Nou, gezien de huidige wereldconsumptie heeft het er niet de schijn van dat überhaupt iemand geld over de balk smijt.

Toegegeven, ik ben niet kapot van bergen geld lenen. Maar als je zoals nu ziet dat de allocatie van kapitaal onvoorstelbaar verziekt is dan is het misschien even niet anders. Hoogervorst doet in mijn ogen net alsof de overheid leent voor consumptie, maar dat is niet zoals ik het zie.

Eerder waarschuwen voor een recessie? Alsof iemand dit precies wist. Het enige ‘voordeel’ van het waarschuwen is dat die recessie dan eerder begint en misschien mogelijkerwijs ietsiepietsie minder hard aankomt.

Storm in wereldeconomie is nog niet over volgens IMF-topeconoom

Financiële storm, IMF-topeconoom Blanchard: “Het ergste moet nog komen.”

Persoonlijke aantekening is dat ik op basis van Blanchard’s boek Macroeconomics college heb gehad. Voor wat het waard is: in mijn ogen weet de man wel waar hij het over heeft. Wil niet zeggen dat hij er niet toch nog naast kan zitten, maar het is wel een gezaghebbende voorspelling.

Nederlandse Staat koopt en nationaliseert Nederlandse deel Fortis

rtlz.nl: ABN Amro wint tóch na nationalisatie Fortis Nederland
nu.nl: Fortis in Nederlandse handen
Telegraaf.nl: Fortis in Nederlandse handen

Vanavond heeft de Nederlandse Staat de Nederlandse onderdelen van het Fortis concern voor 16,8 miljard gekocht. Daarmee zijn in ieder geval de twee, eigenlijk gezonde, Nederlandse systeembanken Fortis Nederland en ABN-AMRO gered. Zij liepen het risico door de malaise bij het gehele Fortis concern meegesleept te worden in de afgrond.

Opmerkelijk is natuurlijk dat wij als Nederlanders een aantal bankonderdelen kopen voor bijna 17 miljard, terwijl bij de overname door Fortis het ABN-AMRO deel alleen al 24 miljard waard was. Als de door Wellink genoemde 1 miljard efficiencyvoordelen gehaald worden dan is die combinatie ook wel meer dan 17 miljard waard schat ik. In potentie een superdeal.

Wat resteert wat betreft Fortis is een op het oog ziek bedrijf, maar wel 16,8 miljard rijker. Heel benieuwd ben ik hoe de markt maandag zal reageren. Eveneens zal het spannend worden of de resterende Belgische en Luxemburgse rekeninghouders van wat van Fortis overblijft er nu wel vertrouwen in hebben. Als die blijven weglopen dan zullen de Belgen ook moeten gaan nationaliseren lijkt mij.

Op het crisismanagement-vlak kan ik alleen maar zeggen dat ik, zonder kennis van de details, zeer veel respect heb voor het handelen van minister Bos, centrale bank president Wellink en de overige betrokkenen. Hier geldt echt: je moet het maar doen. Op dit moment ervaar ik een en ander als zeer verstandig en doortastend van de Nederlandse regering.

Short selling ook in Nederland verboden

NOS.nl: Minister Bos verbiedt short-selling

Short selling houdt het speculeren op koersdalingen in. Je verkoopt een geleend aandeel nu, en koopt deze (hopelijk) tegen een lagere toekomstige koers terug. Je geeft het geleende aandeel terug en houdt het verschil als winst. Dat mag dus niet meer in Nederland de komende 3 maanden. Deze maatregel geldt via Euronext ook voor België en Frankrijk. Bos volgt hierin in feite de VS, Groot-Brittanië en Duitsland.

Slachtoffer van dit gespeculeer en de kennelijk bijbehorende geruchten in Nederland is Fortis. Maar bestuursvoorzitter Verwilst merkt ook het volgende op: “…, want er is ook een positieve kant aan short gaan, bijvoorbeeld als hedge.” (bron: Telegraaf.nl: Fortis stoot desnoods extra activiteiten af)

Daarnaast begreep ik dat een bank als Goldman Sachs gespeculeerd had op deze financiële crisis. Plat gezegd: ik denk dat we zonder zulke short sellers nog verder van huis waren geweest. Akkoord, dubieuze geruchten de wereld in helpen teneinde een aandeel te drukken is randje crimineel. Maar van short posities gaat wel een signaal uit. Rust brengen is misschien nodig nu, maar ik vind het idee dat de koersen alleen maar omhoog mogen ook lichtelijk dubieus. En dat gaat impliciet ook van dit verbod uit.

Misschien is dit verbod nodig omdat alle speculanten uit de VS etcetera nu naar Nederland zouden trekken, maar in het algemeen word ik niet heel vrolijk van dit soort ingrepen die de hoeveelheid informatie in de markt eigenlijk verlagen.