VVD programma besproken

Mijn politiek voorkeur is geen groot geheim, en ik vind het wel aardig om eens de beknopte verkiezingspunten van de VVD door te lopen.

Bezuinigingen

* De VVD wil een kleinere staat met een kwart minder politici, halvering van het aantal ministers en veel minder ambtenaren. Dit levert 4 miljard euro op in 2015, oplopend naar ruim 6 miljard in 2020.
* De VVD wil uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking en de afdracht aan de Europese Unie halveren. In 2015 bespaart dit 4,5 miljard euro belastinggeld, oplopend naar 5,5 miljard in 2020.
* De VVD wil de kansloze immigratie tot nul beperken en stoppen met inburgeringssubsidies. Immigranten moeten voor werk en niet voor de uitkering naar Nederland komen, dus de eerste tien jaar in Nederland krijgen zij geen uitkering. Dit levert 0,5 miljard euro op in 2015, oplopend naar een kleine 2 miljard in 2020.
* In de sociale zekerheid wordt de re-integratiebureaucratie beperkt en alleen écht jong gehandicapten krijgen een uitkering. De WW wordt korter, maar de eerste maanden hoger. Dit leidt in 2015 tot 4 miljard euro besparingen, oplopend tot 9 miljard in 2020.

Minder ministers en minder ambtenaren is een terugkerend punt natuurlijk. In mijn ogen is dat alleen mogelijk als de overheid ook daadwerkelijk minder gaat doen. De indruk dat je met het modewoord ‘efficiencyslagen’ miljarden kunt bezuinigen vind ik niet realistisch. Minder ambtenaren leidt te vaak tot de inhuur van ‘consultants’ en die zijn bepaald niet goedkoper.

Minder geld naar EU en ontwikkelingssamenwerking ben ik niet bijzonder enthousiast over. De bijdrage aan de EU zou inderdaad eerlijker kunnen, maar wat betreft ontwikkelingssamenwerking vind ik dat we ons aan internationale afspraken moeten houden. Dat anderen dat niet doen, is voor mij geen reden om het dan ook maar niet te doen. Afspraken maken en nakomen betaalt zich ook uit, en slimme inzet van ontwikkelingshulp kan het Nederlandse bedrijfsleven ook van profiteren

Ook ben ik niet enthousiast over de negatieve houding ten opzichte van immigranten. Ja, ik ben het er mee eens dat mensen hier niet voor een uitkering horen te komen. Ik vind daarentegen ook dat als je bijdraagt aan sociale verzekeringen, dat je er ook van hoort te profiteren als dat zo uitkomt. Onderzoek eens, zoals bij de AOW, of je rechten kunt opbouwen als immigrant en op basis daarvan uitkering krijgt. Tien jaar sowieso niets is mij te gortig, en lijkt mij oneerlijk ten opzichte van Nederlandse uitvreters.

Beperking van de sociale kant van de arbeidsmarkt (WW etc.) vereist in mijn ogen dat ook iets aan het ontslagrecht wordt gedaan. Als ik minder WW krijg, moet het een toekomstige werkgever ook gemakkelijker gemaakt worden om mij aan te nemen en te houden. Nu blokkeert het ontslagrecht het aannemen van personeel, want wanneer kun je pas weer van iemand af is maar de vraag. Alleen bezuinigen op WW en degenen die, soms enkel met mazzel, hun baan behouden ontzien, is onvoldoende: het ontslagrecht moet ook soepeler.

Investeringen

* De VVD investeert in veiligheid door méér blauw op straat: 3.500 agenten extra, ook op het platteland.
* De VVD investeert jaarlijks 500 miljoen euro in extra wegen en een forse uitbreiding van het spoorwegennet.
* De VVD investeert 2,5 miljard euro in de kwaliteit van het onderwijs waarmee deze een stevige impuls krijgt.

Zondermeer goede punten lijkt mij. Forse uitbreiding van het spoorwegennet lijkt mij in Nederland de aangewezen manier om woon-werk verkeer mogelijk te houden. Het Nederlandse net schijnt aan de capaciteitsgrenzen te zitten, dus uitbreiding van de infrastructuur is een uitermate verstandig plan. Daarnaast vind ik dat onderwijs erg belangrijk is om sociale verschillen te beperken. Waar sommigen denken dat je met kleptocratentaksen alles oplost, zal een verstandig mens erkennen dat de economie waarin wij leven capaciteiten beloont. Daar is geen progressieve belasting tegen opgewassen. Met dat gegeven moet je dus proberen de capaciteiten van iedereen te maximaliseren, want daarmee bereik je echte nivellering. Investeren in het onderwijs is daarvoor in mijn ogen een geschikt middel, en effectiever en socialer dan even een uitkering of toptarief optrekken.

Vernieuwingen

* Op basisscholen krijgen kinderen weer les in d’s en t’s, de kwaliteit van het vakonderwijs moet omhoog en de VVD wil meer academici voor de klas.
* De VVD kiest voor betaalbare zorg van betere kwaliteit en dichter bij huis.
* Werken en ondernemen moet weer lonen, daarom verlaagt de VVD de belastingen.

Zo beschreven houdt het nog niet veel in. In hoeverre deze wensen betaald kunnen worden vraag ik me af. Wel deel ik de mening dat als wij vinden dat de kwaliteit van het onderwijs en de zorg omhoog moet we in allerlei opzichten daar ook voor moeten willen betalen: meer investeren en betere arbeidsvoorwaarden voor onderwijzers en zorgverleners. Belastingverlaging zou in mijn ogen moeten kunnen, maar lijkt mij niet strikt nodig. Zeker niet als de hypotheekrenteaftrek bijvoorbeeld in stand blijft. Belastingverlaging in de laagste schijf zou ik wel interessant vinden om te proberen ook laaggeschoolden maximaal aan werk te helpen.

Wat wil de VVD niet?

* De VVD wil niet tornen aan de hypotheekrenteaftrek (de overdrachtsbelasting willen we wél aanpakken).
* De VVD wil direct stoppen met de kilometerheffing.
* De VVD wil de Bosbelasting (inkomensafhankelijke ouderenbelasting) afschaffen.

Het gedachtenexperiment dat ik altijd doe bij de hypotheekrenteaftrek is of je het zou invoeren als het er nog niet was: nee. Het verstoort de markt niet zozeer, maar het is wel een bizarre manier van rondpompen van geld. Ik zou het willen afschaffen, en niet omdat de rijken bevoordeeld worden (dat valt reuze mee), maar omdat het een ondoelmatig vreemd fiscaal vehikel is.

Zeker de spitsheffing was een interessante mogelijkheid om efficienter gebruik te gaan maken van het wegennet. Nu waren de Nederlandse ambities weer over de top, maar beter onderzoeken of er niet toch wat meer prijsdifferentiatie kan komen op de weg zou ik niet zo tegen willen zijn als de VVD nu. Ik zie meer kansen voor de economie, dan bedreigingen rond dit dossier.

Over de Bosbelasting heb ik niet echt een mening. Volgens mij heeft niemand daar echt onwijs veel pijn van, dus waarom die fiscalisering van de AOW er af moet zie ik niet zo. Zeker niet omdat die groep naar het nu lijkt eerder met pensioen heeft kunnen gaan dan toekomstige generaties.

Een stukje DDR aan de Noordzee

nrc.nl: Nederland scoort hoog in tapranglijst

De Oost-Duitse Stasi is er haast niets bij, en dan te bedenken dat het getap door onze AIVD nog niet eens is opgenomen in de statistiek. Nu weet ik als econoom dat Hirsch Ballin een punt heeft dat je door verschillen in definitie en dergelijke moeilijk kunt vergelijken. Wie weet wat de CIA uitspookt bijvoorbeeld. Maar(!), je kunt ook op andere manieren naar een en ander kijken.

Afgelopen jaar zijn er dus 26.425 telefoonnummers afgeluisterd. Dat is bijna twee keer zo veel telefoonnummers als dat ons land gedetineerden telt. Nu zegt dat nog niet alles natuurlijk, maar ik vind het opvallend. Als econoom vraag ik me bijvoorbeeld ook af of er niet afnemende meeropbrengsten zijn. Gaat het grijpen naar de tap misschien ook nog eens ten koste van nuttiger opsporingswerk? En raak je het spoor niet makkelijker bijster als je zoveel tapt? Het OM en/of de Politie wil nog wel eens iets kwijt raken… Boeven vangen prima, maar het komt op mij over als privacy schending; niet omdat het moet, maar omdat het kan. En dat is niet iets om trots op te zijn.

Zwijgrecht: “taking the Fifth”

Wat nu volgt is grotendeels academisch gefilosofeer en misschien niet geheel praktisch toepasbaar. Waar ik aan heb zitten denken is een absoluut zwijgrecht. Daarmee bedoel ik dat je überhaupt geen verklaring meer kunt afgeven, al zou je willen. Je praat maar een eind weg, maar het is allemaal volstrekt onbruikbaar in de rechtszaal.

Het zwijgrecht zoals wij dat nu kennen is facultatief, je kunt er gebruik van maken, maar dat hoeft niet. Dat betekent dat je jezelf niet hoeft te incrimineren maar de facto komt een beroep op je zwijgrecht op zelfincriminatie neer. Dat schiet niet op, en passeert het wezenlijke idee van het zwijgrecht in mijn ogen. Een verdachte mag geen druk voelen om maar te bekennen ter voorkoming van erger. Wat dat aangaat is plea bargaining in de VS hoogst pervers. Daarmee wordt het Prisoner’s dilemma uitgespeeld tegen verdachten waardoor net zo vaak de waarheid boven water komt als dat er maar iets verklaard wordt om het risico op een in het vooruitzicht gestelde zwaardere straf te ontlopen.

Nu zou je kunnen zeggen: dat is de VS, maar wij in Nederland zijn netjes en beschaafd en hebben hier dus weinig mee te maken. Ten eerste meen ik dat ook Nederlandse rechters nog wel eens wat willen afleiden uit het zwijgen van een verdachte, al was het maar impliciet. Lijkt mij menselijk, maar niet echt wenselijk.

In dat opzicht zitten er twee kanten aan de Wet OM-afdoening, welke naar zijn aard natuurlijk verschilt van plea bargaining. Enerzijds past het precies in mijn pleidooi dat de verdachte niet onder druk gezet moet worden een verklaring af te leggen. De officier maakt gewoon eigenstandig een strafbeschikking en klaar. Anderzijds wijst het wel in de richting dat wij meer dan vroeger iemand niet alleen verdacht maar ook schuldig achten totdat het tegendeel bewezen is. Ik denk niet dat de plicht jouw onschuld te bewijzen al in beginsel bij de verdachte zou moeten horen te liggen. In mijn ogen is de beperkte strekking van de huidige Wet OM-afdoening een redelijke veiligheid, maar uitbreiding van haar strekking zal immer kritisch beschouwd moeten worden.

Hoe het ook zij, mijn idee is het volgende: je kunt jezelf per definitie niet incrimineren; een bekentenis is zonder waarde. De officier zal voldoende bewijs buiten de verdachte om moeten vergaren. Het vinden van dit bewijs zal eenvoudiger zijn met een bekentenis, maar de bekentenis op zich zou geen bewijskracht mogen hebben. Doordat er nu een keuze is tussen bekennen en niet bekennen wordt uit deze keuze door maatschappij (en rechter) (impliciet) afgeleid of de verdachte schuldig is. Door deze keuze weg te nemen kan deze (impliciete) afleiding ook niet meer plaatsvinden. Zonder alle (mij soms onbekende) voors en tegens af te wegen lijkt mij dat op de lange termijn bevorderlijk voor de waarheidsvinding, hoe cru dat in een individueel geval ook zal kunnen uitpakken.

Gaan strafrechters leren kritisch te denken?

Eind 2007 schreef ik in ‘Reactie: “Lucia de B.: Toeval of niet?”‘ dat de strafrechter niet gekwalificeerd genoeg is om bewijs gebaseerd op kansrekening te beoordelen. Ongeveer hetzelfde gold en geldt wat mij betreft voor statistisch bewijs. Rechters waren in mijn ogen een speelbal van (zelfbenoemde) experts.

Gelukkig gloort er enig hoop aan de horizon want President van de Hoge Raad Corstens wil werk maken van het verbeteren van de kennis onder strafrechters (NRC.nl: Strafrechters leren ‘kritisch denken’). Er is veel, in mijn ogen terechte, kritiek op de strafrechter en met het voorgestelde project ‘Kritisch denken’ moet de strafrechter bijgespijkerd gaan worden.

Ik ben zeer benieuwd wat er van terecht komt, zeker omdat resultaat zich pas op zijn vroegst over vijf jaar openbaart. Daarnaast zou ik zeggen dat er op de juridische faculteiten hier ten lande meer dan nu aandacht moet komen voor andere wetenschappen. Een goed begin zou wat mij betreft zijn om Wiskunde A12 (of hoe dat ook moge heten tegenwoordig) verplicht te stellen. Rechten moet af van het imago een pure tekstwetenschap te zijn: in de praktijk wordt veel meer van je gevraagd en dat geldt niet alleen voor de strafrechter.

Schaatsers zelf laten opdraaien voor redding?

‘Schaatsers moeten redding zelf betalen’

Zo ongeveer alle nieuwsdiensten gebruiken dezelfde feed over de uitspraak van de Alphense brandweercommandant. Deze is het zat en wil dat de reddingskosten die zijn brandweer maakt om schaatsers te ‘redden’ verhaald worden op degenen die gered moeten worden.

Dat roept bij mij vragen op:

  1. Wat doe je met een redding die niet helemaal 100% succesvol afloopt?
  2. Wat doe je met een reddingsactie waar niet om gevraagd is? En sterker: waarvan je ook wel kon nagaan dat die niet nodig was?
  3. Wat doe je met de rechter die een dergelijk plan (terecht) gelijk bij het vuil zal zetten?

Ik zal de eerste twee vragen maar in het midden laten, want het lijkt me duidelijk dat de kort-door-de-bocht stellingname van de Alphense brandweercommandant daar al flink in de problemen komt. Maar goed, dan blijven de noodzakelijke en succesvolle acties nog gewoon overeind.

Waarom zal de rechter in mijn ogen niet meewerken? Net als gold in het arrest Brandweer Vlissingen (HR 11 december 1992, NJ 1994, 639) voorziet de Brandweerwet niet in een dergelijke kostenverhaal. Een ding is wat betreft dat arrest zeker: er zal dan eerst een publiekrechtelijke grondslag voor dat verhaal moeten komen. De Hoge Raad staat geen doorkruising van het publiekrecht toe met een privaatrechtelijk middel (onrechtmatige daad of iets dergelijks).

Interessanter vind ik de volgende opmerkingen van de Hoge Raad in Brandweer Vlissingen (1992): “dat het niet aangaat kosten van de hier aan de orde zijnde publieke taakuitoefening langs een publiekrechtelijke weg aan de burgers in rekening te brengen. […] Voorts is nog van belang, dat verhaal van kosten ertoe zou kunnen leiden dat bij de burger een drempel zou kunnen ontstaan om tot alarmering over te gaan, hetgeen uit het oogpunt van openbaar belang onwenselijk is.”

En dat brengt mij terug bij mijn tweede vraag. Wij moeten helemaal niet willen dat voor dit soort dingen een rekening gestuurd wordt: dat zorgt er naar alle waarschijnlijkheid enkel voor dat mensen zelf, maar ook toeschouwers, minder geneigd zijn om hulp te roepen. Daar wordt uiteindelijk niemand beter van.

Mijn oplossing zou zijn (forse) boetes op te leggen aan degenen die menen wel op onveilig verklaard ijs te kunnen schaatsen. Daarmee wordt hetzelfde doel bereikt: minder schaatsers op gevaarlijk ijs. Ik zie het een beetje als met snelheidsboetes, dan kloppen we ook niet pas aan als je een ongeval veroorzaakt maar als het even kan meteen als je de overtreding begaat.

In the Name of the Father: type I fouten in het strafrecht

Gisteren In the Name of the Father in Cinerama gezien. Naast een leuke avond zet het toch ook weer aan het denken over hoe je type I fouten in het strafrecht zo veel mogelijk kan voorkomen. Zeker als de verwachten gevolgen van een dergelijke fout groot zijn. Voorzover nodig werpt het ook een kritische schaduw op het ongebreideld vastzetten van terrorisme-verdachten; om nog maar niet spreken over Guantánamo. Goede film in ieder geval.

Drugs in Nederland: coffeeshops steeds meer op de tocht

nu.nl: Sluiten coffeeshops leidt niet tot meer illegaliteit

Als niet-drugsgebruiker zou het me eigenlijk geen biet moeten hoeven schelen. En wees gerust, ik zal er verder rustig om slapen als drugs wel volstrekt verboden zouden worden. Maar ik vertrouw eigenlijk wel op ons beleid in Nederland; van mij zouden we een en ander wel veel explicieter legaal mogen maken. Zoals ik begrepen heb is een van de gunstige bij-effecten van het Nederlandse gedoogbeleid dat drugs, in ieder geval in vergelijking tot in het buitenland, betrekkelijk saai zijn. En saai is goed in dit geval.

Dat het sluiten van coffeeshops niet gelijk leidt tot meer illegaliteit wil ik nog wel geloven, immers illegaal hier of in eigen land kopen maakt niet meer uit. Wel vraag ik me af of drugstoeristen niet gewoon uitwaaieren naar coffeeshops in andere gemeenten. Dan krijgen gemeenten ongetwijfeld bonje met elkaar lijkt mij.

Ik kan me voorstellen dat grensgemeenten het drugstoerisme beu zijn en daar mag zeker adequaat opgetreden worden. Maar om maar gewoon en masse te gaan sluiten in de kennelijke hoop dat het volk wel een paar kilometer verderop gaat kijken (of thuis blijft). Daar zet ik vraagtekens bij.

Mijn hoop is dat de recente ontwikkelingen niet uiteindelijk er op uitdraaien dat ons gedoogbeleid via de achterdeur verdwijnt. In mijn ogen zal het beleid zoals wij dat kennen op de (heel) lange termijn een beter effect hebben op de maatschappij. Akkoord, regels over gebruik hoe en waar (zoals al maar meer met roken) is niks mis mee, maar terug naar volstrekte illegaliteit moeten we niet willen denk ik.