Hand schudden in publieke functie

De Hogeschool van Amsterdam staat het een van haar docenten toe om vrouwen niet langer de hand te schudden vanwege zijn geloofsovertuiging. De (huis)jurist zal er daar wel op gewezen hebben dat een gang naar de Commissie Gelijke Behandeling bij een ander besluit verplichte kost zou worden met onwelgevallige uitkomst. Kous af zou je zeggen, want dit verhaal kennen we nu wel.

Niet dus: Van der Laan wil dat docent wel handen schudt. Mooi voor de bühne, maar dat standpunt moet je gewoon niet willen verdedigen. Ik kan er niet bij hoe het schudden van een hand zo zwaarwegend kan zijn dat je daarmee discriminatie zo kunt gaan opleggen. Handen schudden, ‘hoe is het er mee’ en leugentjes-om-bestwil zijn sociale smeermiddelen en geen normen en waarden waar ons land mee staat of valt. Als een school deze ruimte wil bieden, moet dat kunnen en daar heb je als bestuurder verder van af te blijven.

Met Van der Laan ben ik het dus niet eens en met de Commissie gelijke behandeling die overal een stokje voor steekt evenmin. Als een school iemand om het niet schudden van handen wil ontslaan, moet dat ook kunnen. Vervelend voor de persoon in kwestie, maar voordelig voor ieder ander waarbij het idee kan bestaan dat deze dat in de toekomst ook niet wil. Scholen zullen steeds vaker preventief personen niet aannemen uit vrees dat men er niet meer af komt als iemand bijvoorbeeld verlicht van vakantie terug komt. Dat is evenmin wenselijk.

Het is hier kiezen tussen twee kwaden: openlijke of verborgen discriminatie. Met The Market for Lemons indachtig, kies ik dan toch voor het eerste omdat het dan voor iedereen kenbaar is en iedereen van goede wil niet hoeft te lijden onder de slechten.

an der Laan wil dat docent wel handen schudt

Verjaring

Eind november gingen geluiden op in de Tweede Kamer om de verjaring van zware geweldsmisdrijven af te schaffen: nrc.nl. Verjaring betreft hier dus het strafrecht; wanneer de verjaringstermijn is verstreken kan er geen strafvordering meer ingesteld worden naar aanleiding van een strafbaar feit. In andere woorden: iemand gaat vrijuit met het verstrijken van voldoende tijd.

Nieuwe forensische methoden maken het mogelijk om meer dan vroeger zogeheten ‘cold cases’ alsnog op te lossen. Misdrijven die jarenlang door onvoldoende bewijs niet opgelost konden worden, zijn nu met nieuwe technieken alsnog op te lossen. Dat heeft minder zin, als de gevonden dader door verjaring niet meer gestraft kan worden.

In 2006 werd al geregeld dat bijvoorbeeld voor moord geen verjaring meer optreedt. Daar is in eerste instantie weinig tegen. Technologische vooruitgang vereist herziening van bestaande regelingen. Wel moeten we altijd kritisch blijven over hoe ver we gaan en waarom we tot wijziging over gaan. Is dit bijvoorbeeld ook een achterdeur om het misbruik in de kerk weer strafbaar te krijgen? Wijziging vanwege anekdotische gebeurtenissen, hoe begrijpelijk ook, vind ik niet gewenst. Wat in redelijkheid forensisch nog strafbaar kan zijn, moet dat zijn, en niet omdat we er nu achter komen dat sommige zaken nogal ongelegen verjaard zijn.

Inzicht in type 1 en type 2 fouten is bij het afschaffen van verjaring van belang. De verjaring van een delict betekent namelijk dat niet alleen de dader niet meer vervolgd kan worden, maar ook dat een onschuldige niet meer vervolgd kan worden. Dat lijkt mij een relevant aspect bij delicten van 20+ jaar geleden. Een type 1 fout treedt op in het strafrecht wanneer een onschuldig iemand veroordeeld wordt. Dat is niet te voorkomen, zoals ook wel blijkt uit de portie die we de laatste tijd gehad hebben: Ina Post, Lucia de Berk en anderen.

Technologische vooruitgang en nieuwe inzichten hebben bijgedragen aan deze ontdekkingen van opgesloten onschuldigen. We mogen dus ook verwachten dat in de toekomst het minder vaak voor komt dat een onschuldige veroordeeld wordt. De vraag die ik mezelf stel is of deze verworvenheid niet meer dan teniet wordt gedaan door te morrelen aan de verjaringstermijnen. Getuigen zijn al slecht te vertrouwen, laat staan 20+ jaar na dato. De kans op fouten neemt daar toe, hoe graag we ook een misdadiger straffen. Oprekking, of zelfs afschaffing, van verjaring is niet per definitie verkeerd. Wel moeten we met elkaar kritisch blijven ten aanzien van hoeveel opgesloten onschuldigen we accepteren, want die gaan er weer meer komen met de (gedeeltelijke) afschaffing van verjaring.

Verdieping: Type I and Type II Errors – Making Mistakes in the Justice System

Dubbele nationaliteit: uit het oog is niet hetzelfde als uit het hart

‘Staatssecretaris moet tweede pas wegdoen’

DEN HAAG – PVV-leider Geert Wilders wil dat staatssecretaris Marlies Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid) afstand doet van haar Zweedse nationaliteit.

Allereerst is het opmerkelijk dat ik vandaag in de media overal hoor dat Wilders in ieder geval “consequent” is. Waarom is dat vermeldenswaardig? Hij heeft zoals iedereen vandaag ook heeft gehoord eerder al eens letterlijk de Zweedse nationaliteit als tweede nationaliteit afgekeurd. Ik zou zeggen: hij heeft ongeacht zijn eigen mening weinig keus.

Wilders kaart de dubbele nationaliteit aan vanwege veronderstelde loyaliteitsproblemen. Dit ontgaat mij. Een dubbele nationaliteit is een papieren werkelijkheid. Loyaliteit lijkt zich mij toch meer in de echte wereld te begeven. Iemand is niet per se minder loyaal met een dubbele nationaliteit. En iemand dwingen afstand te doen, zal er in mijn beleving ook niet voor zorgen dat iemand loyaal wordt. Sterker nog, iemand zal soms om praktische redenen zich gedwongen zien de Nederlandse nationaliteit aan te nemen. Als dat gepaard gaat met het gedwongen verlies van de originele nationaliteit zal het Nederlanderschap voor deze persoon mogelijk voor altijd geassocieerd worden met dit opgedrongen identiteitsverlies. Wat voor ‘loyaliteit’ valt van deze persoon dan nog te verwachten?

Ik geloof er niet in. Nationaliteit op papier houdt weinig in als deze niet overeenkomt met de mate waarin men zich gevoelsmatig verbonden voelt met een land. Mensen in een keurslijf drukken past bij autoritaire regimes, en die redden het op de lange termijn nooit. Je kunt het wel doen, maar je mag er niks van verwachten: actie leidt tot reactie. Misschien trekken allochtonen als tegenreactie wel meer met elkaar op, juist doordat ze gedwongen worden Nederlander te worden (wat dat ook moge zijn). Iemands andere nationaliteit ‘uit het oog’ drukken, neemt deze nog ‘niet uit hart’.

Vrouwen naar de top

Het bedrijfsleven in Europa word nog steeds gekenmerkt door grijze mannen in grijze pakken. Eurocommissaris Reding heeft “[a]ls doel […] voor ogen dat 30 procent van de raad van commissarissen uit vrouwen bestaat in 2015. Dat moet in 2020 dan verhoogd worden tot 40 procent.” Reding overweegt in ieder geval een wettelijk minimumaantal vrouwen in de raad van commissarissen.

Noorwegen heeft al een dergelijk quotum, en dit heeft geresulteerd in meer vrouwen aan de top. Bovendien stellen onderzoekers Braeken en Sent dat deze Noorse bedrijven beter presteren. Nu raak ik niet gelijk overtuigd van hun analyse van boekhoudkundige data zoals ROA, EPS enzovoort. Voor positieve uitkomsten op basis van die kengetallen kunnen tal van triviale oorzaken zijn, zoals toeval.

In Nederland ligt er op het moment een voorstel voor een quotum bij de Eerste Kamer. In mijn ogen is dit zondermeer een belangrijk middel om het glazen plafond te doorbreken. Intuïtief kan ik mij goed voorstellen dat een mannenclub minder geneigd is een vrouw toe te laten. Met gepaste druk door een quotum kunnen ze er niet meer om heen, en hebben de meer zwijgzame mannelijke voorstanders van vrouwen in hun midden een steuntje in de rug.

Op basis van het Noorse voorbeeld lijkt het wel alsof vrouwen de ‘simpele’ taken krijgen. Dat is geen punt. De eerste groep vrouwen kan zichzelf bewijzen en doorgroeien naar belangrijker functies, of toch tenminste de weg vrij maken voor een volgende generatie die belangrijker functies zal bezetten. Het is niet goed voor te stellen waarom exclusief mannen geschikt zouden zijn voor topfuncties. Een glazen plafond kost ons theoretisch welvaart omdat er vrouwen met potentie dan onder hun potentie terecht komen. In economische termen: vrouwen worden dan verkeerd gealloceerd.

Ik zie wel een psychologisch probleem. Zowel mannen als vrouwen zullen bij een vrouw aan de top altijd het vraagteken hebben of zij daar zit vanwege kunde of quotum. Op korte termijn is dat niet anders. Wel zou ik er sterk voor pleiten om een dergelijk quotum tijdelijk te laten zijn. Een duur van tien of twintig jaar heb ik niet direct een principieel onderscheid tussen, dat is voor de beleidsmakers. Het vervallen van het quotum ergens in de toekomst zal er voor zorgen dat topvrouwen vanaf dan puur op hun kunde geschat zullen worden.

Meer beschaving gevraagd

Door een willekeurige dorpsgek/pastoor in Amerika worden we pijnlijk gewezen op wat een mediamaatschappij teweeg brengt. Héél de wereld is in de ban van deze Terry Jones, een pastoor met een stuk of 50 volgelingen. En waarom? Omdat deze onbeduidende man een stuk papier wil verbranden, meer specifiek de Koran. Nee, dat bedoel ik niet ongevoelig en is evenmin gespeend van begrip. Er zijn hier twee effecten aan het werk waar we als mensheid (nog) geen antwoord op hebben: de schaalbaarheid van onze daden en wat ik al eens het “oh, dat mag je toch niet zeggen”-sentiment heb genoemd.

In The Black Swan, een aanbevelenswaardig boek, wordt onder andere het verschil tussen schaalbare en niet-schaalbare activiteiten besproken, en de onzin van een continue stroom aan nieuws. Honderd jaar geleden waren heel veel dingen niet schaalbaar: het zou ondenkbaar geweest zijn dat een willekeurige dorpsgek iets zou aankondigen waardoor duizenden kilometers verderop hele volksstammen de straat op gaan. Internet en de klaarblijkelijk steeds meer onverzadigbare behoefte aan nieuws maken dat dit soort triviale gebeurtenissen een podium krijgen, en vervolgens opgeschaald kunnen worden tot wereldnieuws. Triviale gebeurtenissen horen triviaal te blijven, en een bescheidener nieuwsconsumptie zou daar enorm bij helpen.

Daarnaast toont zich een dieper geworteld probleem. Iets waarvan ik vermoed dat het ergens biologisch ingebakken zit. Mensen kiezen er, in mijn ogen, te vaak voor beledigd te zijn. Beide zijden hebben in deze kwestie schuld. Er wordt in alle onschuld besloten een moskee te bouwen nabij Ground Zero. Vervolgens kiezen heel veel Amerikanen er voor zich beledigd te voelen: “ik word beledigd door die bouwplannen; iemand doe er wat aan.” Als reactie komt een nietszeggend iemand met een Koranverbranding op de proppen. En zie, de halve moslimwereld kiest er voor om op de achterste poten te gaan staan. Dat moeten we met zijn allen niet willen. Als we stoppen met ons beledigd te voelen, zetten we eindelijk weer een stap omhoog op de ladder der beschaving.

Minder nieuwsconsumptie leidt er toe dat triviale gebeurtenissen aan ons voorbij gaan, zoals het hoort. Belediging als gevoel overwinnen bespaart ons overspannen reacties. En de combinatie van die twee daden van beschaving brengen de zaken die er écht toe doen weer naar de voorgrond.

Is linkse politiek moeilijker te verkopen?

In reactie op: “Politieke wijsheden van neurowetenschappers en filosofen” door Michiel Mulder.

Interessante manier om politiek te benaderen. Wel rijst bij mij de vraag hoe bijvoorbeeld dat item van Netwerk over de koopkrachtgevolgen van het VVD-programma past in deze benadering. Over ‘angst activeren’ gesproken denk ik dan.

Ik ben geen filosoof noch neurowetenschapper, dus strikt binnen die domeinen kan ik de discussie niet aangaan: dat leg ik af. Wel spreekt er een Calimero gedachte uit: het linkse verhaal is intrinsiek goed, maar moeilijk(er) te begrijpen.

Daar zitten twee dimensies aan. Ten eerste vind ik die benadering niet verstandig, omdat je daarmee elk falen kunt vergoelijken met de uitleg dat de goede boodschap niet goed overkomt. Het gevaar daarvan is dat je minder geneigd bent om te kijken of jouw verhaal inhoudelijk sluitend is, en sneller naar cosmetische oplossingen gaat zoeken.

Ten tweede vind ik de allegorie van Plato wel illustratief. Waarom zouden de grotbewoners een boodschap hebben aan de ‘echte werkelijkheid’ als dat nooit ‘hun werkelijkheid’ zal zijn? Ook roept deze allegorie in deze context een verheven beeld op: links weet hoe de wereld echt in elkaar zit, en zagen die verdomde grotbewoners dat nou ook maar. In andere woorden neigt een en ander naar meritocratie, en of je dat nou moet willen.

Lucia de B(erk) eindelijk vrijgesproken

Lucia de Berk vrijgesproken van moorden
04/14/2010 02:54 PM
ARNHEM – De vrijspraak voor Lucia de Berk is een feit wat betreft de moorden en moordpogingen waarvoor zij eerder levenslang kreeg.

Het is een buitengewoon gênante vertoning natuurlijk: wat iedereen al wist moest eerst tot het OM doordringen waarna de rechterlijke macht er een punt aan kon draaien. Statistiek in de hand van een jurist, is als een strijker in de hand van een peuter: levensgevaarlijk. Hoe we een en ander gaan oplossen is niet aan mij: ik denk bijvoorbeeld aan een klankbord met statistici welke de rechter kan raadplegen in plaats van te vertrouwen op de zonderlinge figuur die toevallig het OM wel wil helpen door statistisch bewijs ‘gunstig’ te interpreteren.

De grote vraag is uiteindelijk hoe lang wij nog het laatste oordeel laten aan rechters over onderwerpen waar zij geen verstand van hebben, en dus vaak op weinig meer vertrouwen dan de deskundigheid van een getuige-deskundige. Ik vind die gang van zaken veel te mager in een zelfverklaarde rechtsstaat.

CU notitie onder de loep

Zonet zag ik een kort nu.nl artikel over een notitie voor de aanpak van criminaliteit en vergroting van de veiligheid van de ChristenUnie. Er zitten interessante onderwerpen in die ik als liberaal econoom even wil doornemen.

nu.nl: ChristenUnie wil rijken meer boete laten betalen

“DEN HAAG – Rijke mensen moeten hogere boetes gaan betalen dan wetsovertreders die minder te besteden hebben. Zo wordt iedereen die zich niet aan de regels houdt naar verhouding even zwaar beboet. Dat staat in een notitie voor de aanpak van criminaliteit en vergroting van de veiligheid, die de ChristenUnie woensdag heeft gepresenteerd. De ernst van een delict bepaalt hoeveel ‘boete-eenheden’ een wetsovertreder kwijt is. Zijn inkomen bepaalt de hoogte van zo’n boete-eenheid, aldus het plan.”

Verschillende andere landen doen dit al, en ik heb het altijd een interessant gegeven gevonden. Het idee achter een boete is toch vaak dat daarmee onder andere het gedrag beïnvloed wordt. Wanneer een boete maar marginaal is ten opzichte van het inkomen, hoef je weinig effect te verwachten. Nu zou je zo kunnen redeneren dat het bijvoorbeeld bij snelheidsboetes tot op zekere hoogte wenselijk is dat iemand een afweging kan maken tussen de boete en de waarde van de verloren tijd. Omdat het in het verkeer ook om verkeersdoden gaat vraag ik me af hoe lang je een dergelijke lijn vol kunt houden. De vraag is in dit opzicht in hoeverre ‘alles’ te koop zou mogen zijn, en zodra je daar in zekere mate “niet” op antwoordt, wordt een inkomensafhankelijke boete interessant. Zo op het oog een zinnig plan van de CU.

Popconcert

Bezoekers van een voetbalwedstrijd of een groot popconcert kunnen duurdere kaartjes tegemoet zien als er politie nodig is om de openbare orde rond het evenement te handhaven. De ChristenUnie wil de kosten doorberekenen via een ticketheffing. Uitgangspunt is echter dat organisatoren van evenementen zelf zorg dragen voor de veiligheid.”

Dit vind ik een hoogst dubieus plan. Ten eerste zit er (lage) BTW op die kaartjes, dat moet toch ergens goed voor zijn. Daarnaast betalen we met zijn allen belasting, dat moet toch ook ergens goed voor zijn. Belangrijker nog is de vraag: hoeveel duurder worden die kaartjes dan? Wat als dat mensen weerhoudt om dat soort evenementen zo vaak als gewenst te bezoeken, en dan maar rottigheid gaan uithalen? Er moet niet te luchtig gedacht worden over ‘de gebruiker betaalt’-concepten omdat er vaak allerlei externe kosten bij komen kijken. Sterker nog, waarom zou een brave borst voor politie inzet moeten opdraaien? Die kan het toch ook niet helpen dat anderen minder braaf zijn?

Ik zie ook wel enig verband met wat ik al eens eerder schreef over het verhalen van reddingskosten op schaatsers: Schaatsers zelf laten opdraaien voor redding? In essentie moeten we heel voorzichtig omgaan met deze vorm van kostenverhaal.

“De ChristenUnie noemt het gedoogbeleid mislukt. Coffeeshops werken criminaliteit en overlast in de hand en moeten daarom dicht. De partij wil ook af van het onderscheid tussen soft- en harddrugs. Het gratis uitdelen van heroïne op medisch advies kan eveneens niet door de beugel.

Gedwongen prostitutie

De afschaffing van het bordeelverbod heeft geleid tot illegale en gedwongen prostitutie. Het liefst zou de ChristenUnie dit verbod opnieuw invoeren. Mensenhandelaars moeten zwaardere straffen krijgen. Als ze meer dan eenmaal de fout in gaan, moeten ze levenslang achter de tralies terecht kunnen komen.”

Het is zo makkelijk, maar ik doe het toch: de Drooglegging werkte ook niet. Zwaarder straffen zoals voorgesteld, zou kunnen werken. Ik geloof er niet echt in, maar het zou kunnen. Verbieden onder de geveinsde veronderstelling dat je daarmee het probleem oplost heb ik moeite mee. Zoals ik het lees wil de CU deze zaken verbieden omdat het ‘zondige’ activiteiten betreft. Kom daar dan voor uit, dat dingen verbieden op zich geen klap helpt zou toch gevoeglijk bekend mogen zijn zo langzamerhand. Het enige wat verbieden doet is het creëren van meer criminaliteit, statistisch in ieder geval…

Hebberigheid is de wortel van alle goeds

Sp!ts had gisteren een vraag-antwoordgesprek met president van De Nederlandsche Bank Nout Wellink in hun uitgave staan (hier na te lezen). Mijn aandacht werd in het bijzonder getrokken door de kop, een quote van Wellink vertaald naar het Nederlands: “Hebberigheid is de wortel van alle kwaad”. Dat is een hoogst curieuze mening voor iemand die toezicht houdt op een systeem dat bestaat bij de gratie van hebberigheid. Ik ben het er ook niet mee eens.

Exact een jaar geleden leverde ik over dit onderwerp een stukje voor de almanak van de JFR. Een aangepaste herpublicatie die voor zich spreekt:

Een geboren Rotterdammer schreef al eens treffend over de rol van hebberigheid in de economie. Bernard Mandeville schreef al in 1705 zijn beroemde gedicht “De Morrende Korf of Eerlijk Geworden Schurken” (“The Grumbling Hive, or Knaves Turn’d Honest”).

Mandeville beschreef in dit gedicht een bijenkorf waar iedere bij voor eigen gewin gaat. Zo zaaien de advocaat-bijen enkel twist om daar vervolgens goed aan te verdienen. Ook zijn deze bijen niet te beroerd om mazen in de wet te zoeken, net als inbrekers bij winkels en huizen uitzoeken hoe ze het best kunnen inbreken. Als de bijen een hogere macht vragen of zij hun ondeugd hebzucht mogen verliezen wordt hun verzoek verhoord. De bijen worden vervuld van eerlijkheid. Het lijdt geen twijfel dat advocaat-bijen niks meer te doen hebben in een eerlijke bijenkorf. En zo vergaat het heel veel bijen. De drijvende kracht achter handel, hebzucht, is verdwenen en zonder handel is er nog maar weinig bedrijvigheid. De hele bijenkorf zakt in. Moraal van het verhaal:

“Fraud, Luxury, and Pride must live;
Whilst we the Benefits receive.”

Zolang iedereen de vruchten plukt van hebzucht moeten we niet zo zeuren. Zonder hebzucht zet niemand meer een stap harder dan nodig, en dan worden rijken in een oogwenk nog armer dan de armen nu.

Topbankiers aansprakelijk stellen voor financieel wanbeleid

nu.nl: SP wil topbankiers aansprakelijk stellen

Bestuurders die hoge bonussen hebben ontvangen terwijl hun bank door hun toedoen slecht draait, moeten hun bonus inleveren en opdraaien voor de schade. Dat stelt de SP voor.

Degenen die me kennen weten het: ik heb het niet zo op de SP. Op dit punt vind ik het gedane voorstel daarentegen interessant. Het is slechts mijn intuïtie, maar ik denk dat ‘de man in de straat’ voornamelijk moeite heeft met hoge beloningen omdat er geen écht risico tegenover staat. Ik vind dat de ‘enorme verantwoordelijkheid’ die topbestuurders zouden dragen voor een belangrijk deel maar geveinsd is. Als het er op aan komt dan wordt het bedrijf, of worden toch tenminste de werknemers min of meer gered door de overheid en en passant kan de topbestuurder met een oprotpremie weg. Waar is dan de ‘enorme verantwoordelijkheid’? Ik zie hem niet, maar die geveinsde verantwoordelijkheid stuwt de beloning wel op, want “oh, wat een verantwoordelijk werk doe ik toch”. Mijn mening is dat topbestuurders op dit moment die verantwoordelijkheid niet echt dragen, maar afwentelen op anderen als het mis gaat. Daar moet iets aan gedaan worden om de huidige beloningscultuur houdbaar te houden. Je kunt inderdaad vinden dat die cultuur an sich verkeerd is, maar daarvan ben ik niet van overtuigd. Wel ben ik het er mee eens dat het krijgen van een gouden handdruk niet echt een straf is. Of in andere woorden: het risico op het krijgen van een gouden handdruk verantwoordt geen topinkomen.

Meer lezen: Topinkomens, overheidsingrijpen en moreel risico.