Evolutietheorie versus Creationisme: je kiest wat je gelooft

Het is momenteel een prominent onderwerp: het geloof in de schepping ten opzichte van de waarde van de evolutietheorie. Andries Knevel liet al weten niet zo letterlijk in de schepping te geloven als sommige anderen. Op het forum van Hattrick is er ook al enige weken een discussie aan de gang en het leek mij wel aardig om mijn bijdragen daar in een bericht hier samen te vatten.

Mijn eerste opmerking daar was dat ik geloof in de filosofische wetenschap zoals wij die in de Westerse wereld kennen, en de evolutietheorie is daar deel van. Het geheel aan regels dat geldt binnen de wetenschap geloof ik van dat die de beste benadering van de waarheid nastreven. Wel vind ik nog altijd dat het begint bij ‘geloven’ dat die wetenschappelijke regels bijdragen aan waarheidsvinding. Van dat gegeven probeer ik altijd doordrongen te blijven, de basis is voor christenen (of andere gelovigen) dezelfde: een geloof in bepaalde grondbeginselen die vervolgens tot bepaalde waarheden leiden. Een verhevenheid welke zegt dat jouw geloof, waaronder wetenschap, per definitie meer waar is dan die van een ander vind ik verwerpelijk.

Als we terug gaan naar de titel van dit bericht dan hebben we het uiteindelijk over de volgende tegenstelling: een Christen zegt dat er een God is en daar komen alle dingen uit voort. Hoe die God er gekomen is onbekend, maar dat zal verder wel, hij is er. Ik zeg dat er materie is en daar komen alle dingen uit voort. Hoe die materie er gekomen is weet ik niet, maar dat zal verder wel, zij is er. Eerlijkheid gebiedt te zeggen: dat verschil is zó marginaal. En in alle redelijkheid, het ontstaan van de wereld zou in mijn ogen niet al te doordringend het leven van alledag moeten hoeven bepalen. Of er nou een God of een Oerknal is geweest, dat is voor het concrete heden niet van doorslaggevend belang in mijn ogen.

Waar voor mij de schoen wel wringt is dat vanuit mijn ‘geloof’ er een onmiddellijke erkenning is dat alle kennis uit mensen, en hun beperkingen, is voort gekomen. Veel geloven houden vast aan door een hoger wezen gezonden inzichten, denk bijvoorbeeld aan de Tien geboden. Echter, ik vind niet dat mensen van zichzelf elk ethisch en moraal besef ontberen. Het Christendom, of elk ander geloof, heeft dus wat dat betreft niet het alleenrecht op verstandige inzichten hoe wij mensen met elkaar om moeten gaan. Dat is geen onderscheidende kwaliteit van religie.

Wel markeert het bestaan van door een God gegeven inzichten een belangrijk verschil tussen waar ik voor sta en zeker de meer fundamentalistisch religieuzen. Eén van de charmes van de evolutietheorie en eigenlijk al het wetenschappelijke is dat in beginsel alles voor altijd ter discussie staat. De wetenschappelijke gemeenschap als geheel staat er voor om elke theorie voor altijd ter discussie te willen stellen. Willekeurig elk ander geloof kent die mate van zelfkritiek niet. Als we het wat dat betreft van gelovigen hadden moeten hebben hadden we nu nog in de Middeleeuwen gezeten. Een ander voordeel daarvan is ook dat ik als ‘gelover’ in de wetenschap geen (wet)boek in de maag gesplitst krijg dat ik maar heb te volgen. Ik kan altijd zelf de afweging maken wat ik wel en niet geloof en hoe ik mijn leven wil leven. Zoveel vrijheid kent geen enkel geloof haar volgelingen toe. Dat waardeer ik als kwalijk.

Een ander uitwerking hiervan is dat in de wetenschap de standaarwerken waar mensen nu uit leren niet een paar duizend jaar oud zijn. Het hoofdwerk van Newton, Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, is geen standaard leesvoer meer voor hedendaagse mechanici. Net zo zou de Bijbel geen standaardwerk meer moeten zijn. Die bundel is gedateerd en niet van deze tijd. De globale denkrichting is misschien zeer bruikbaar, maar zo klakkeloos opvatten zoals sommigen doen vind ik niet passend.

Op Hattrick gaf ik ook een ‘economische’ analyse van het concept religie. Overigens zou op de plek van religie en gelovigen ook wetenschap en wetenschapsvolgelingen gelezen kunnen worden.

De markt voor religies is tot op zekere hoogte onderhevig aan netwerkeffecten. Als je met meer gelovigen bent kun je meer voor elkaar boksen (geloofshuizen bouwen om iets te noemen), en dezelfde religie aanhangen was en is bijvoorbeeld een zekere vorm van verzekering. Meer gelovigen is meer draagkracht en minder risico. Ook kun je meer macht vergaren als je met een aanmerkelijk grotere groep bent. Al met al is het dus rationeel om samen te gaan klitten als gelovigen, ook al herken je jezelf niet 100% in de religie zoals die is.

Een van de gevolgen van netwerkeffecten is dat dergelijke markten van nature naar oligopolie of monopolie tenderen. In die zin is het niet zo vreemd dat we in deze wereld enkele echt grote religies hebben. Dan natuurlijk de vraag waarom sommige kleine religies toch stand houden… Daar wil ik niet te veel in treden, maar het is niet onbehoorlijk om te zeggen dat ze niches bedienen. Ze bedienen groepen die zich onvoldoende herkennen in een der eenheidsworsten die geboden wordt door een van de oligopolisten.

Voor mij biedt de wetenschap het meeste nut, maar het is voorstelbaar dat zoiets niet voor iedereen geldt. Aansluitend op deze ‘economische’ analyse waarin ik van het bestaan van religies een markt maak kan ik wel schetsen waar ik in geloof.

Ik geloof dat alles wat je doet en waar je voor staat dat je daar voor kiest.

Net als eigenlijk elk ander geloof kent het Christendom vele afscheidingen en vertakkingen. En binnen dat geheel maken heel veel mensen ook nog weer hun eigen afweging. Ik denk dan bijvoorbeeld ook het wel of niet dragen van een hoofddoek in de Islam. Mensen kiezen continu, ook binnen een religie, wat ze wel en niet willen geloven. Ik vind dat ik iemand altijd ter verantwoording mag roepen over wat hij of zij vindt. Ik vind dat jouw mening altijd nog jouw eigen mening is. Je moet altijd kunnen uitleggen waarom je iets vindt. Zeggen “Dat vindt God.” (of “Dat vindt Einstein.” om mijn part) is voor mij niet genoeg. Op elk individueel punt moet je telkens kunnen uitleggen waarom je daar die keuze maakt en eventueel waarom die keuze wel of niet afwijkt van het geloof dat je aanhangt. Niemand moet zichzelf toestaan kritiekloos andermans keuzes te volgen.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s