Topinkomens, overheidsingrijpen en moreel risico

Telegraaf.nl:
Overnameavontuur Fortis eindigt in nationalisatie
Bos: slagkracht Fortis overschat

Het zal niemand ontgaan zijn: Fortis stond op instorten, maar is, zoals we mogen verwachten van onze regering, gered. Er valt zoveel te vertellen over deze kredietcrisis, maar in dit weblog wil ik ingaan op de beloning van bestuurders van bedrijven die gered worden door de overheid. Dat zijn nu natuurlijk financiële instellingen als Bear Stearns, Freddie Mac, Fannie Mae, AIG, Northern Rock en ons eigen Fortis.

In het tweede Telegraaf-artikel valt bijvoorbeeld te lezen dat:

Een ruime Kamermeerderheid wil voorkomen dat de bestuurders van Fortis weglopen met hoge afkoopsommen. Het management mag niet worden beloond voor de ellende waarin Fortis is gestort, aldus de Kamer. De minister van Financiën heeft gezegd dat hij scherp let op de beloning van de bestuurders in Nederland, waarvoor hij als aandeelhouder nu verantwoordelijk is.

De Belgische premier Yves Leterme heeft Fortis gevraagd een vertrekpremie voor ex-topman Herman Verwilst niet te betalen. Zijn bonus kan oplopen tot 5 miljoen euro.

Zeker die laatste vertrekpremie is in mijn ogen van belang. Ik ga er maar van uit dat van toekomstige vertrekpremies geen meer sprake zal zijn bij Fortis, maar die vertrekpremie van Verwilst is al toegezegd. In mijn ogen zou het goed zijn als de beloningen door de hele keten van verantwoordelijken bij Fortis langsgelopen wordt en ik zou het belangrijk vinden dat achteraf onterechte bonussen en dergelijke geretourneerd worden.

Moreel risico

Het probleem dat hier speelt is dat er op zijn minst de suggestie gewekt wordt dat je als topbestuurder met dito topsalaris lekker risicovolle transacties kunt doen: als het goed gaat strijk je een dikke bonus op en als het mis gaat dan heb je in ieder geval je vertrekpremie nog. Er zou sprake zijn van het economische fenomeen moreel risico. Moreel risico houdt in dit geval in dat een bestuurder zich risicovoller gaat gedragen dan nodig omdat deze persoonlijk geen (of veel bescheidener) risico’s loopt.

Nu moet ik met Bob McTeer in zijn Economix weblog erkennen dat de principaal-agent theorie hier juist wel aardig functioneert. Hij onderstreept dat moreel risico zeker speelt maar niet in de mate waarin nu gedacht wordt. Zowel bij de genoemde Amerikaanse als bij Fortis verliezen de topbestuurders hun baan en zoals gezegd sommigen (als niet allen) hun vertrekpremie. Wat over het hoofd gezien wordt is dat de principaal (de financiële instelling) gered wordt en niet de agent (de topbestuurder). De topbestuurder loopt dan misschien wel niet hetzelfde soort risico dat diens bedrijf loopt, maar bij een reddingsoperatie wordt hij/zij niet gered.

Conditioneel belonen

Daarentegen ben ik persoonlijk van mening dat de verantwoordelijkheid van topbestuurders nog duidelijker uitgedrukt moet worden. Allereerst zou ik er voor pleiten dat bonussen meer dan nu conditioneel toegekend worden. Als in de nabije toekomst (5-10 jaar?) blijkt dat een bonus toegekend is op basis van beslissingen die in dat tijdsbestek uiteindelijk toch verkeerd uitpakken dan moet die bonus geretourneerd worden. Dat lijkt mij nu bij Fortis bijvoorbeeld passend: degenen die fors beloond zijn voor het tot stand brengen van de overname van ABN-AMRO verdienen hun beloning evident niet.

Conditioneel belonen ligt aan de zijde van de particuliere sector, dat is een eigen verantwoordelijkheid en dat moet het blijven. Wel vind ik dat als de particuliere sector niks onderneemt er ruimte voor de overheid moet zijn om een soort van pluk-ze-beleid toe te passen. Als het bedrijf zelf niet de bonussen terug verlangt dan moet de overheid er maar in stappen.

Steviger straffen

Persoonlijk vond ik de straffen voor de Ahold top die betrokken waren bij het schandaal met US Foodservice betrekkelijk laag. Absoluut, we zijn niet gewend dat dergelijke straffen überhaupt voor zulke vergrijpen worden uitgedeeld, ze komen immers weinig voor. Wel heb ik het gevoel dat de ernst van fraude of daar aan grenzend gesjoemel onderschat wordt. Tastbaar is het verlies van banen: banen die door échte mensen werden vervuld. Minder tastbaar, maar niet onbelangrijk, is het verlies door een verkeerde allocatie van geld. Als een bedrijf, tegen de werkelijkheid in, pretendeert super te draaien en wij daar dan massaal in investeren zal nadien blijken dat we welvarender waren geweest als we ons geld elders hadden besteed.

Meer dan naar mijn indruk nu het geval is moeten topbestuurders verantwoordelijkheid dragen naar de omvang van het bedrijf dat zij besturen. Kan dat betekenen dat er zeer heftige gevangenisstraffen kunnen volgen als een bedrijf (bijna) omvalt door wanbeleid aan de top? Wat mij betreft wel. De Enron lieden kregen fikse straffen, maar hun vergrijpen waren ook veel ernstiger. Toch zou ik er voor voelen om zwaardere straffen te willen opleggen voor gevallen zoals Ahold waar een verkeerde voorstelling van zaken gegeven wordt.

Nu zou je kunnen zeggen: dat is sneu zeg, een topbestuurder kan dat toch allemaal niet overzien? Ten eerste stel ik dan de wedervraag of de persoon dan wel geschikt is. Dan merk ik op: daar wordt die bestuurder ook voor betaald. En sterker nog zou ik willen vragen of het bedrijf dan niet te groot is. Een topbestuurder moet de verantwoordelijkheid voor diens gehele bedrijf kunnen dragen, anders dan zijn we in de toekomst gezien en krijgen we alleen maar meer van dit soort crises als nu. Des te groter het bedrijf, des te groter de verantwoordelijkheid en des te zwaarder de straf als je niet naar die grotere verantwoordelijkheid handelt.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s