Sterkste schouders, zwaarste lasten?

Op 16 december 2006 postte ik onderstaand hersenspinsel al eens op het In Duplo forum. Maar de discussie over topinkomens blijft actueel. Hier een herpublicatie.

Gister zapte ik per ongeluk langs de herhaling van het televisieprogramma Parla, een debatprogramma met alleen maar vrouwlijke debaters. Zoals te raden valt zapte ik weer snel verder, maar dat had een andere reden dan sec het niet willen aanhoren van een kippenhok. Er werd net een nieuwe discussie ingeleid en de bijbehorende stelling was dat de hoogste inkomens gerust wat meer belasting kunnen gaan betalen in hun topschijf. De eerste met instemming die aan het woord kwam begon gelijk over “Ja, sterkste schouders, zwaarste lasten, bla bla bla” waarop ik reageerde met *zap*. En toch, het zette me weer eens aan het denken over hoe belastingschijven nu eigenlijk werken.

In mijn ogen zitten er zeker voordelen aan het huidige schijvenstelsel dat gehanteerd wordt in Nederland. Iedereen valt tot een zeker niveau in dezelfde schijf. Als je met jouw inkomen dit niveau overstijgt komt het deel dat overstijgt in aanmerking voor een hoger belastingtarief. “Sterkste schouders, zwaarste lasten!” in optima forma zou je zeggen. Als we wat meer willen nivelleren is het simpel: gewoon even de hoogste schijven er een paar procent bij en klaar (of analoog de laagste schijven er een paar procent af of een combinatie van beide).

Maar(!), dit is niet een eenmalig simultaan spel (ik heb een Game Theory her donderdag, vandaar). Werkgevers en werknemers anticiperen op het bestaan van het schijvenstelsel. Laat ik eens een hypothetische situatie schetsen:

In Novistrana zijn twee belastingschijven. Een tot een modaal inkomen en een belastingniveau van 33%. De ander loopt vanaf dit modale inkomen en heeft een belastingniveau van 50%.

Werkgevers en werknemers zijn op de hoogte van deze schijven en hoe een en ander in zijn werk gaat.

Een werkgever (Vasily) heeft twee werknemers. Alexei is daar een van en heeft het voor elkaar. Hij heeft duidelijk een bovenmodaal inkomen en dat verdiend hij ook. Over de laatsteverdiende roebel moet hij helaas wel 50% belasting betalen. Ilyin, de andere werknemer, heeft het minder getroffen met zijn lage inkomen. Hij betaalt over zijn laatstverdiende roebel slechts 33%.

Vasily is een goede bui en gunt zijn werknemers een bonus. In Novistrana is de Wii ook uitgekomen en deze kost in de winkel 1000 roebel. Vasily wil zowel Alexei als Ilyin gelijkelijk belonen door ze de kans te geven zo’n Wii te kopen.

Echter dat betekent dus dat Vasily als werkgever 2000 roebel aan Alexei zal moeten geven. 50% verdwijnt direct als belasting zodat 1000 roebel resteert. Dat terwijl 1500 roebel afdoende is om Ilyin na belastingen hetzelfde te laten overhouden; zodoende kunnen beiden dezelfde Wii kopen.

Er is toch niks mis mee dat Vasily in dit geval zijn werknemers min of meer gelijkelijk wil belonen? Het zou er zelfs in relatieve termen op neer kunnen komen dat Ilyin er in het bovenstaande voorbeeld meer bij krijgt. Toch ontstaat er door het in Novistrana gehanteerde schijvenstelsel een verschil in de absolute verhoging van het salaris. Alexei komt over als een zakkenvuller, maar hij krijgt er eigenlijk evenveel bij als Ilyin.

Het ‘probleem’ met een schijvenstelsel is dat werkgevers en werknemers hier bij de loononderhandelingen op kunnen anticiperen. Een werknemer welke in een hoge schijf zit kijkt naar diens nettoloon en zal diens werkgever onder druk zetten om te compenseren voor de ondervonden belastingdruk in een hoge belastingschijf.

Nu wil ik niet stellen dat ik gelijk heb, maar mijn hypothese is als volgt:
Wanneer je in een land besluit in de hoogste schijf (of schijven) de belastingdruk te verhogen leidt dit tot:

  • loonmatiging voor degenen die niet (of tenminste beduidend minder) in getroffen schijven belasting betalen;
  • zo op het oog exorbitante loonstijgingen voor degenen die in de getroffen schijven belasting betalen.

Deze hypothese is in feite voortbouwend op mijn eigenlijke stelling: voor de inkomensverdeling is het gehanteerde belastingstelsel met betrekking tot belastingschijven niet van belang.

Voornaamste voordeel wat ik zie in het hebben van belastingschijven is dat laagopgeleiden hun inkomen minder belastingdruk ondervindt en daardoor kunnen deze laagopgeleiden net even iets makkelijker op hun salaris concurreren met ver weg gelegen lage inkomenslanden. Zaligmakend is dit niet, maar het helpt.

Daar staat wel tegenover dat we beter betaald werk niet het land uit moeten pesten door de belastingdruk voor dergelijke inkomens te veel op te voeren. Dat werk ondervindt net zo goed concurrentie (van belastingsystemen) uit het buitenland.

Bottomline voor mij is dat we ons niet wijs moeten laten maken dat het schijvenstelsel gericht is op het adagium: “Sterkste schouders, zwaarste lasten!” Dat is in mijn ogen gewoon niet waar. Het is een geste naar lager opgeleiden om ze aan het werk te kunnen houden. Het is geen cadeautje.

Dat betekent voor mij ook dat we slechts wat aan de gehanteerde tarieven moeten doen als ze onevenredige werkloosheid voor een bepaalde groep veroorzaken. Niet om nivellering uit solidariteitsgevoel, dat werkt niet.

Nivelleren werkt als mensen dat zelf willen of als je ze er toe dwingt. Als je de ruimte laat voor uitwassen, gegeven het belastingstelsel, zullen deze uitwassen zich ook voordoen als men niet diep van binnen vindt dat de inkomensverdeling oneerlijk is.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s